Iba’t ibang mukha ng nobelista

Kilalanin natin kung sino ang nobelista sa kanyang akda.

Ang nobelista bilang:

1.      Manlalakbay – dadalhin tayo sa maraming lugar – totoo o likha ng kanyang imahinasyon. Inilalarawan niya ang bawat detalye ng pook, kalikasan, karagatan, sa ilalim ng dagat, kalangitan at mga lokasyong hindi pa natin kayang maabot dahil lilikhain pa lamang ito sa hinaharap.

 2.      Tagatalambuhay ng lipunan (social biographer) – binibigyan niya ng buhay, kulay at boses ang mga taong naninirahan sa baryo, bayan at lungsod. Mula sa tindera sa kalye, mga batang naglalaro, mga profesyonal na nagmamadaling pumasok sa umaga hanggang sa mga obrerong buong araw na naghahanap-buhay. Nakatala sa kanyang nobela ang samut-saring taong ating nakakasalamuha. Kung hindi pa natin sila nakakasama, sa nobela makikilala natin sila.

 3.      Tagabuo ng puzzle – mahilig siyang mag-iwan ng tanong, clue at walang katapusang tanong at clue uli hanggang sa mabuo natin ang puzzle, ang sagot sa misteryo ng kuwento. Hahamunin niya ang ating sintido kumon, ang ating sapantaha, pagdududa, pag-aakala na sa bandang huli ng kuwento, papanatag ang ating mga loob at ang kutob at akala nati’y mapapalitan ng lohikal na kasagutan ng awtor.

  4.      Sikolohista (psychologist) – ilalantad niya sa ating mga mata ang nilalang na kakaibang kumilos at mag-isip. Ipapakilala niya ang salimuot ng ugali ng mga bida, kontrabida at iba pang tauhan. Isasama niya tayo sa panaginip ng mga tauhan, sa kailaliman ng kamalayan o konsensiya hanggang mapagtanto natin kung bakit ganoon siya mag-isip, kumilos, magsalita, manamit, magalit at matuwa. Epektibong daan ito kung matutuklasan din natin kung sino tayo sa mga tauhang nilikha niya sa nobela.

 5.      Historyador (historian) – magta-time travel tayo sa sinaunang panahon: panahon ng yelo, ng homo sapiens, ng pagbagsak ng atomic bomb sa Hiroshima, sa pagtakas ni Chiangkai Shek papuntang Formosa, sa pagkatalo ng mga Kano sa mga Vietcong, sa pagbubunyi sa EDSA, sa tsumani sa Phuket Thailand hanggang sa kasalukuyang panahon. Itinatambal ng nobelista ang kanyang mga tauhan sa mga historikal na pangyayari na maaaring limot na natin o di natin nabibigyan ng pagpapahalaga.

 6.      Komentarista – pupunahin niya ang katiwalian sa lipunan, ang mapang-aping uri sa lipunan, ang kawalan ng moralidad, ang pagyakap ng madla sa konsumerismo, ang pakikialam ng mga politiko. Walang katapusan ang puna upang sa ating pagbasa ng nobela maging mulat tayo sa ating lipunang ginagalawan. At kapag natapos nating basahin ang nobela, kaisa tayo sa paghangad at pagkilos tungo sa pagbabago.

 7.      Bisyonaryo – nakikita niya ang hinaharap, nakikiniti-kinita kung ano ang posibleng mangyari at nahuhulaan ang sanhi at bunga ng pangyayari. Ilalarawan niya ito sa atin at ikukuwento ang lipunang gawa sa agham at teknolohiya. Ipapatikim niya sa atin ang isang lugar na payapa, tahimik, maaliwalas, punumpuno ng pagmamahal at pagtutulungan. O di kaya’y ipapadama sa atin ang mundong wala nang buhay, ang kalikasang nabura na at mga taong nabaon na sa limot.

8.      Pilosopo/palaisip – wiwindangin tayo ng nobelistang nag-iisip ng mga tanong ng “bakit”. Ibabato niya sa ating kamalayan ang malalalim na kaisipan na babago sa ating buhay, lipunan at henerasyon. Itatanghal niya sa kanyang akda ang isang matibay na haypotesis o pilosopiyang yayakapin o itatakwil natin. Nagiging daan din ang nobelista upang mamilosopiya siya, mangatwiran at maghain ng kasagutan sa samutsaring tanong na wala pang sagot o matinong sagot.   

At marahil marami pang mukha, mukha ng nobelistang kaharap at kausap natin habang binabasa natin ang kanyang nobela…kahit patay na siya.

Days of Birth and Life, My Love

Blossom is the night
Chewing its mist your wisdom
As dried leaves sparkle.
Birth comes in the wind
How you conceive your mind
How you came in the light

Crying the advent of strife
Riping in the world of dismay
Birth gives life, wondering
Through the eyes of your
Innocence, cluttered sands
Harnessing gold pebble’s dirt

Smile as you touch the sun
Kissing the frangrant moon
In the sky, Stars witnessing
nature’s love, the land and
seas looking up heaven’s might

Birth is the soul of life
How you endure its lost
How you live amidst passion
How you love without tokens
How it transforms you, yourself

Child is blessed with your womb
Giving birth, little innocence
Looking up, blossoming in forest
Smiling nature agreeing to
Your wonder, life giving all the rest.

Happy Birthday my love, Elizabeth.

(Rhod Aug/21/04-5:48am)

Flatline: muni-muni bago ang panahon ng trahedya

FLATLINE ni rhod v. nuncio

Naghihikahos ang huni ng life-support

Habang nakatarak ang suwero sa iyong kamay

Naghihingalo rin sa labas ang patak ng ulan

Nakikipag-agawan sa ingay ng trapik

Humihikbi ang mga mahal sa buhay

at yakap-yakap naman ni junior ang kotse-kotsehan

Nagpupumiglas ang carnapper sa kanto

Ng hospital, nagmamakaawa sa silbato’t batuta

Kasabay ng ingay ng umaga, ang matuling

Ratsada ng nag-iiringang kapit-bahay

Tungkol sa basura, kerida, utang at sumpa

Nang sa sandaling iyon, nagsisigutom ang mga bata

Sa eskinita ng baryo, nagkara-krus ang duling

Nagvi-videoke ang bingi, at naglalasing ang pipi

Bubulagta sa kama ang binayarang puta

Hanggang marining ng lahat ang sitsit ng tsismosa

Papahiran ng banal na langis ang noo’t pisngi

Bebendisyunan ang may sakit sa bilangguan

Sa loob ng silid ni kuya, downloadable ang video

Sa broadband internet, mga matang gumagahasa

Sa magdamag na gimik, nakasubo ang tabako’t

Nakasipit ang isanlibo sa kili-kili ng binibini

Umaagos ang lady’s drink, san miguel at limang libo

Sasaluhin ng mga puyat na anghel sa labas ang tira-tira

Kanina lang bumubulong si itay, nagmamakaawa

Hugutin na lamang ang respirator nang siya’y mamahinga

i-off ang makinang pinag-aagawan nina San Pedro’t tagasundo

ngunit, nangingilid ang luha, naniningil ng kaluluwa

sa kanyang bayan, bunganga ng tambutso ang manok

talyer ng looban, ikinakalampag ang kumukulong sikmura

sa bukid siya tinigasan ng binti’t braso, kakatulak sa traktora

kakausog sa nag-uumpugang mga bato sa bangin at bukirin

isandaang taon niya itong pinagsumikapang layasan

upang sa dako roon, sandakot ng ginto’t pilak ang aanihin

ngunit walang silbi ang isang unanong kinukutya

at walang lakas ang patpating ibinabala’t ipapakain sa pabrika

wala na siyang diwa’t pangarap na sumabay

sa aming nakakawala sa syudad, kaming lango sa ilusyon

na lilitaw ang bayan ng samsung, hyundai, at nokia

kaming mapupudpod ang puwet at tenga sa call center

habang ang ingay at mura ng dayuhan ang hinahagap

habang namamanhid na ang baga, lapay, atay at bituka

habang nasa subdibisyon, pa-swimming-swimming sa clubhouse

habang marami sa nilimot namin ilalagay na lang sa urn

ngayon nasa monitor sa loob ng silid-ospital ang mahiwagang alon

ng linyang aakalain mong sinulid ng buhay, mga kuko ng liwanag

sa baryo, iskwater, hanggang syudad, guhit ito ng pustahan

ng nagsasakla’t nagbibingo para sumaya ang pagdurusa

nanlalamig siya, naninigas uli ang braso’t binti

hindi kalamnan ngunit buto’t balat na nakahilata sa kama

hindi pawis kundi likido ng suwero, hindi dugo kundi nanang

nag-uunahan pababa sa vital signs, blood pressure, at oxygen

hindi ko na tinawag ang doktor, ang nars at pari

nais pa niyang sariwain ang lahat, bubulong siya uli

ibubuka ang bibig, ititikom at idudura ang ang hangin

sisigaw siyang nagtatawag ng milagro, susumpain ang taning

sa kanto, pinalaya ang carnapper, naghahabulan na lang ang kuting

nasa mall na ang kerida, kapit-tuko sa uhuging matanda

naghahabulan sa kantina ang mga batang walang pera

habang ang mga tsismoso’t tsismosa nag-uumpukan sa eskinita

pagod na ang binibini’t nasa alapaap na ang kasiping kanina

tulog na ang binatang naka-online sa instant messaging

ang mga basag na bote, warak din ang bulsa, butas ang pag-asa

habang nakapila na sa MRT sina San Pedro’t tagasundo

isang iglap, isang sulyap nagpang-abot ang mahabang linya

lumakas ang huni ng life-support, nangitim na siya’t dilat ang mata

nakabukas ang bibig, nakatarak ang suwero, umaagos ang luha

sa Magallanes station, dumilim ang langit, sumabog ang bomba!.

PiliFilipino: Isang Teorya ng Wika

Panayam Profesoryal Cecilio M. Lopez sa Wika at Panitikang Filipino

ni Dr. Rhod V. Nuncio

(Sipi mula sa babasahing papel ng panayam sa Y407 Pamantasang De La Salle, Marso 30, 9:30-11:00 n.u.)

Ang limitasyon ng aking wika ay siyang limitasyon ng aking mundo. – Ludwig Wittgenstein (TLP 1922)

Anong teoryang pangwika ang maaari nating gamitin para ipaliwanag ang kasalukuyang hubog, anyo at takbo ng wikang Filipino? Paano ito makatutulong upang maging masinop at masinsin ang ating analisis ng wika at ang naturang gamit nito para sa mga tao at sa lipunan niyang ginagalawan?

                Ito ang dalawang pangunahing tanong na sasagutin ko sa panayam na ito. Ang una ay tumutukoy sa pagkakaroon o kawalan ng internal na banghay o istruktura ng wika natin na pundasyon o basehan ng performatibong kakayanan ng mga Filipino na gamitin ang wikang Filipino. Samantala ang ikalawa nama’y tumutukoy sa praktikalidad ng teorya upang tasahin at usisain ang nangyayaring pagbabago ng wika sa gitna ng mabilisang pagbabago ng ating panahon.

PiliFilipino – ito ang inihahaing panimulang teorya upang suriin ang paimbabaw, malaliman at kaibuturan ng wika.  Ang tatlong bahagdang ito ng wika ang magiging punto ng analisis at pagdadalumat. Hango ito sa sinabi ni N. Chomsky (sa Searle 1971) na mayroong surface structure (paimbabaw) at deep structure (ubod) ang wika. Ang sa akin naman, may pumapagitna sa dalawang level na ito, ang middle structure na tatawagin kong lalim ng wika. Ito ang nawawala sa kayarian ng wikang Filipino (WF). Sa madaling salita, walang lalim ang wika dahil walang gramatikang nakaugat sa internal na himpilan ng ating kamalayan. Tanging ang malakas at dominanteng paimbabaw na puwersa na mula sa iba’t ibang direksyon, ideolohiya, adbokasi ang kasalukuyang nagiging sandigan at batayan sa pagbabagong pangwika. Sa ngayon hangga’t di matutugunan ang kakulangan sa lalim at ubod ng WF, ang paimbabaw na level ng wika ang tumatayong stratehiya sa pagpili, pagpilipit at pagpipilit na lumabas ang kakanyahan ng wika. Ang tanong nga lang, hanggang kailan ito tatagal? At aasa lang ba ang lahat sa politikal at ideolohikal na bangayan ng mga makawika ang hinihintay na pagkagulang ng WF? Ika nga’y matira ang matibay!     

Katulad ng nabanggit, paimbabaw ang debelopment ng wikang Filipino. May tatlong pananaw tungkol dito:

a.)    Kasalukuyang nililinang pa rin ang wika mula sa pinagbatayang wikang Tagalog at ang nakalululang hamon na paglinang nito mula sa mga katuwang na wika sa bansa,

b.)    Mabilis na paglaganap ng Taglish sa iba’t ibang domain ng kaalaman at praktika,

c.)     Interbensyon ng gahum (estado, iskolar, media) na nakakaapekto sa menu ng pagpili, pamimilit at pagpilipit sa wikang Filipino.

… … …

PAIMBABAW NA WIKA

Ang puwersa ng pagbabagong wika ng WF ay hindi nakatarak sa kognitibong kakayahan ng tao kundi sa samutsaring timpla (o gimik) at interbensyon ng mga institusyon, grupo at mga polisiyang bitbit ng mga ito. Bakit hindi nagmumula sa kognisyon o sa mental na proseso ng paglikha ng wika? Dahil madalas at sa maraming pagkakataon ang internal na lohika at istruktura ng pag-iisip natin ay nakakapit sa banyagang padron, sa banyagang wika – Ingles. Pansinin:

  1. Ang makabagong alpabetong Filipino ay binibigkas ayon sa Ingles. May implikasyon ito sa ponetika dahil nabaligtad ang prinsipyo ng “kung ano ang bigkas, siya ang baybay”. Imbis na phonocentric (una ang tunog kasunod ang baybay) naging graphicentric (kung ano ang letra sa Ingles, ito ang baybay). Kung kaya’t mamimilipit sa pagbigkas ang maraming batang mag-aaral ng WF kung ito ang prinsipyong susundin sa ponetika ng WF.  Ang “bahay” ay bibigkasing “bey-hey”.
  2. Ang pagbaybay ng mga hiram na salita at paglahok nito sa sintaktikang anyo ng pangungusap ay nakakiling sa Ingles.  Hal. Nakaka-turn-off naman ‘yang friend mo. So, yabang!  Marahil sa mga Manileno o elistang namimilipit magFilipino o mag-Ingles, ito ang makabagong syntax sa palabuuan ng pangungusap. Laganap din ito sa broadcast media, showbiz, advertisement, interbyu sa mga politiko at kabataang cosmopolitan kuno ang oryentasyon sa kasalukyan.
  3. Ang tinatawag na code-switching ng mga dalubwika (Sibayan, Baustista, Cruz) ay totoo namang di code-switching dahil ganito naman ang kaayusan at kayarian ng pangungusap sa mga wikang lubos-lubos ang panghihiram ng mga salita. Wala nang switching na nagaganap dahil lantaran na itong lumilitaw sa mga diskursong gamit ang WF. Syntactic-semantic substitution ang nagaganap dahil ang paggamit ng i-, pag-, mag-, nag-, kaka-, um-, na-  ay sadyang naghihintay ng halinhinang mga salitang banyaga o hiram nagiging structurally flexible sa formang Taglish.

 

i-zerox, pag-zerox, mag-zerox, kaka-zerox, i-solve, pag-solve, nag-solve, kaka-solve
i-text, pag-text, mag-text, kaka-text, na-text i-equate, pag-equate, mag-equate, kaka-equate
um-attend, um-increase, um-order, um-answer  

 

Kung kaya’t multiple substitution ang pedeng gawin dito na maiaayos o mailalapat din sa pangungusap.

Hal. “I-zerox mo ang papers mo sa promotion.”  “Ok na kaka-zerox ko nga lang.” Ang Tagalog/Filipino component (unlapi o hulapi) ay laging co-dependent sa hiram na salita, subalit nanatiling buo ang salitang Ingles o ibang hiram na salita.

Wala namang ganitong halimbawa (co dependent ang Ingles sa Filipino):

Re-ayos mo na yan!

Anti-makabayan ang mga trapo sa Congress.

Pindotize (na katawa-tawa ang dating) mo yong keypad.

Hindi ang wikang Ingles ang kalaban natin. Maaaring matuto ang isang tao ng higit pa sa dalawang wika. At kapag sinabi nating kakayahang bilingual o multilingual, nararapat na magkapantay ang kabihasaan ng isang tao sa pagbasa, pagsulat, pakikinig at pagbigkas sa mga wikang ito. Hindi tingi-tingi.

Ang problema’y kapabayaan at ang pagpapaubaya na sa darating na panahon, gugulang at uunlad din ang WF. Fatalistikong pananaw ito. Tila si Juan Tamad ito na naghihintay sa pagbagsak ng bayabas sa kanyang bibig. 

Kung kaya’t nangyari ang iba’t ibang direksyon at agendang pangwika na batay sa interes ng iilan at uso ng panahon. Ang iba’t ibang direksyong ito ay unti-unting nawawala’t namamatay, unti-unti nauungusan ng malalaking diskurso tulad ng globalisasyon, industriyalisasyon at postmodernismo. Kung kaya’t sa ating bayan mismo, nagtatalaban ang mga ito at naiiwang nakatindig ang mapanuksong alternatibo – ang gawing wikang ofisyal at panturo ang Ingles.

Tingnan natin ang iba’t ibang direksyon na narating ng ating wika sa kasalukuyan:

1.)    Ang WF ay Taglish – wikang bunga ng eksposyur sa midya, paimbabaw at walang malinaw na gramatika (kung meron man contingent ito at nakabatay sa talastasang publiko), ang wikang “maiintelektuwalisa ayon kay Bonifacio Sibayan” (sipi mula kay Sison-Buban 2006)

2.)    Ang WF ay Taglish na may varayti sa iba’t ibang wika sa bansa ayon kay Isagani Cruz

3.)    Ang WF ay batay sa Tagalog o ang pananaig para rin ng puristikong gahum o ng Imperial Tagalog; walang pagkakaiba ang Filipino at Tagalog ayon kay Cirilo Bautista (pananalitang ibinigay sa lunsad-aklat ng Galaw ng Asoge, 2005)

4.)    Ang WF ay larong-wika na pinasok ng mga batang manunulat ngayon, iskolar sa iba’t ibang larang sa akademya, na walang malinaw na alintuntunin ng laro ngunit nangingibabaw na examplar ng kasalukuyang anyo ng wika

… … …

UBOD NG WIKA

                Ang ubod ng wika ang unibersal na forma o kaayusan ng basikong yunit ng kamalayan na taal nang matatagpuan sa isipan ng tao. Kumbaga ito ang template ng isipan natin na yari na – naghihintay na mapunan, mahubog, malilok, at maisaayos ayon sa idaragdag na istruktura ng natural na wika. Kumbaga ito ang “universal o generative grammar” ni Chomsky, ang “private language” ni Wittgenstein, “archi-writing” ni Derrida. Bago pa man may istruktura ng wika, may nakalikha nang istruktura ang isip na tatanggap at mag-oorganisa ng kamalayan ng tao. Kaya’t may kakayanan ang lahat ng tao na matuto ng wika, ng kahit anumang wika, dahil sa ubod ng wikang nakahimpil sa isipan natin. Ito ang a priori grammar. Ito rin ang nag-uudyok sa imahinatibo’t malikhaing paraan ng isip natin na ikonstrak ang wika batay sa iba’t ibang modalidad/range/linguistikong yunit sa pagkatuto ng wika… … …

LALIM NG WIKA: GRAMATIKANG FILIPINO?

Lahat ng buhay na wika (natural languages) ay dumaraan sa mahabang panahon ng pagbabago at madalas hindi developmental ang yugto ng pinagdadaanan nito kundi retardasyon at tuluyang pagkawala. Alam natin ang magiging kahihinatnan ng maramihang puwersang pangwika na paimbabaw na nagtatalo-talo at naghahalo-halo sa isip at kamalayan ng tao. Higit pa riyan, nagpapaubaya at nagpaparaya ang mga ispiker-tagapakinig ng wika dahil wala silang masandigang internal na lohika o gramatika ng wikang naririnig at nababasa nila. Alalahanin natin ang sinabi ni Emerita S. Quito (1989/2010: 23): “Hanggang ngayon, tayo ay nasasadlak sa kabulukan ng Taglish. Ang maikling kasaysayang ito ng wika sa ating bansa ay nagpapahiwatig ng dalawang bagay. Una: pagkatapos ng 88 taon, hindi pa rin maaaring sabihin na ang Pilipino ay natuto na ng wikang Ingles; at ikalawa, lumaganap ang isang bulok na wika, ang Taglish, na hindi Ingles at hindi Filipino.”

Mahalaga ang lalim ng wika dahil:

  1. Ito ang nagsasaayos ng mga signal o yunit ng ubod ng wika para maging natural na wika,
  2. nagsisilbi itong auditing at editing facility sa isip ng gumagamit ng wika,
  3. ito ang precursor ng imahinatibong pag-iisip ng tao ayon sa tuntunin ng wika niya at ng daynamikong kakanyahan at kakayahan ng wika sa pagpapakahulugan
  4. nagiging transisyonal at transgenerational ang pagsasalin ng pagkatuto ng wika na di nakadepende sa kung ano ang uso at pinapauso
  5. intralinguistic facility ito para sa transformasyon ng wika ayon sa pagbabalanse ng internal na lohika ng kanyang wika at ng praktika/gamit ng wika bunsod ng pagbabago sa lipunan at iba pang external factor.

… … …

Ang pagpili ng Filipino bilang wika ay mangyayari sa kailaliman ng kanyang isip at kung magkagayon malayong-malayong mabubuwal nang agad-agaran ang Filipino (tao at wika) sa daluyong ng pagbabago sa mundo at lipunang ginagalawan. Ang PiliFilipino ay panimulang pagtatangka sa pagteteorya sa wika at analisis ng WF na may sandamakmak na varayti. Inisyal na hakbang ito sa binubuong teorya ng wika at sa implikasyon nito na ang istruktura ng WF ay dapat nakaangkla sa lalim at ubod ng wika o sa gramatika (prescriptive) at pre-grammar (individuated inscription) ng isang tao. Ang paimbabaw na wika’y di maglalaon ang magiging natural na wika (descriptive) na gagamitin ng mamamayan. Ang PiliFilipino ay kritikal at istratehikong pagpili ng taong malay sa ubod at lalim ng kanyang wika upang maging kanyang wika sa pakikipagtalastasan, pamimilosopiya, paghahanapbuhay, pagkrikritika at iba’t ibang komunikatibong sitwasyon at pagkilos. 

                Kung kaya’t ibalik natin ang wika sa kaibuturan ng kamalayan natin at di lamang sa sanga-sangang dila ng gahum.

Saysay at Salaysay ng Pantawang Pananaw mula Pamumusong Hanggang Impersonasyon

ni rhod v. nuncio

- Sinipi mula sa masteral tesis ng awtor na nailimbag sa Sangandiwa (2004)at Malay (2005).

Our literary tradition is unique in a way. Although all oral and written literature…may be said to reflect the complex sectoral conflicts of any historical period, our literary tradition has developed in constant engagement with urgent sociopolitical debates. It has been engaged in criticism, in questioning and protest, in resistance through comic, satiric and other devious ways.

- E. San Juan, History and Form 

Dalumat at Saysay

Mariing pinapahalagahan ang kakayahan ng tawa upang pagaanin at pasayahin ang kalagayan ng buhay ng tao. Sa tawa lamang, ika nga, may redempsyon mula sa problemang kinahaharap ng sinuman. Sa ngiti, hagikhik o halakhak naibubulalas ang tanging paggapi sa kalungkutan. Sa tawa nagkakaroon ng pagtudling sa sakit at pag-ahon upang purgahin ang emosyon ng tao mula sa kabigatan ng saloobin o damdamin. Di ba nga’t tinaguriang isang therapy ang pagtawa? “Laughter is the best medicine and humor is the spice of life” (Batacan 1966). Kung susuriin nang mabuti ang tawa ay isang mekanismo ng damdamin na nagbibigay laman sa puwang o guwang sa damdamin ng isang malungkuting tao o di kaya’y yaong naghahanap lamang ng kasiyahan sa buhay. Kung kaya’t, mahihinuha sa sikolohiya ng tao ang pag-imbento niya ng mga kaparaanang magpapaaliw sa kanya. Dapat may objek na pinagmumulan ng aliw, may mga persona o maskara na nagtatanghal at may mga pangyayaring nagiging tampulan ng kasiyahan. Ito ang naging dahilan marahil kung bakit naging pamoso ang matsing sa mga kwentong bayan at ilang pabula na kinawiwilihan sa bayan-bayan. Dagdag pa rito, ang pagkakaroon ng payaso, pusong, kengkoy, aktor sa entablado o saan man ay naging popular sa pagbibigay kasiyahan. Ang eksenang nadulas, nadapa, nahulugan ng mabigat na bagay at marami pang iba ay mga pangyayaring nagdudulot ng katawa-tawang reaksyon sa iba. Maging ang paghahalo ng imahinasyon at libido ng tao upang kilitiin ang sexual na sensibilidad ay nagiging katawa-tawa rin; ito ang tinaguriang green jokes o toilet humor. Maaaring may nakaligtaang isama sa ganitong paggalugad sa penomenon ng tawa subalit ang kalikasan at kakayahan ng tawa upang magbigay ng aliw ay isang malawak na terrain sa sikolohiya. Ang mga halimbawa sa itaas ay mahalagang nabanggit upang bigyan ng pagtatasa o kaibahan sa isang uri ng tawa o pagpapatawa na nakaangkla hindi lamang sa damdamin o emosyon ngunit maging sa kamalayang Pilipino. Sa paggamit ng salitang ‘pananaw’ tumutukoy ito sa pag-iisip ng tao. Kung ang tawa ay reaksyong pandamdam, patungkol naman ang pananaw sa kaisipan. Pinagninilayan o pinag-iisipan ng isang tao ang pagkakaroon ng pananaw. Higit pa sa isang opiniyon lamang ang pananaw ng isang tao, isang pagbasa o interpretasyon ito sa nangyayari sa kanya at kanyang kapaligiran. Inaarok ng isipan ang kahalagan o kabalintunaan ng isang pangyayari o kaalamang naging malaki ang epekto o kinahinatnan sa sariling buhay, pakikipag-ugnayan sa iba at sa sandaigdigan. Kung isang interpretasyon o pag-unawa ang pananaw, isasakontexto ito bilang kritika. Naiiba ang kritika sa komentaryo sapagkat pinagnilayan ito nang husto at hindi lamang puna nang puna sa nakikita o nararanasan. Ang kritika ay interpretasyon o pagbasa sa karanasan, texto, kultura na inuunawa sa perspektiba ng kamalayan. Hindi neutral na salita ang pananaw sa pagbasang ganito. Kritikal na pagbasa ito at nakaugat sa kontextong panlipunan. Ang pantawang pananaw ay nangagahulugang tawa bilang kritika sa mga isyu at tauhan sa lipunan. Kung kaya’t isang pagbasang kritikal ng kamalayan (pagsasanib ng damdamin at isipan) ang pantawang pananaw, ng isang taong mulat sa nangyayari sa lipunan. Ang pantawa bilang ‘pan + tawa’ ay pag-angkin at pantukoy sa kakanyahan at kakayahan ng tawa bilang kritika. Tinaguriang pantawang pananaw ang ganitong kalikasan at kakayahan. Ang tawa bilang catharsis ay masasabing panandalian—isang comic relief. Ang pantawang pananaw ay nakakabit sa kamalayan at diwa ng mga Pilipino. May limang elemento ang pantawang pananaw. Ito ang: (1) midyum, (2) kontexto, (3) kontent o anyo, (4) aktor, at (5) manonood. Isang diwa ng karanasang Pilipino ang pantawang pananaw. Nakapaloob ito sa karanasan ng tawa bilang kritika, bilang pagtuligsa sa kapangyarihan at kaayusan sa lipunan na mababakas mula pa sa oral na tradisyon, bago pa dumating ang mga Kastila, hanggang sa paglaganap ng mass media ngayon. Ang bahaging ito ay tumutukoy sa midyum ng pantawang pananaw. Ang midyum ay daluyan na kung saan nagiging laganap o natatangi ang pantawang pananaw. Kasama rin sa elementong ito ang lunan o situs ng daluyan, halimbawa, sa entablado, kalye, radyo at telebisyon. Samantala, nakapaloob sa daluyang ito ang iba’t ibang anyo na kinabibilangan ng kwentong bayan, entremes, sainete, drama, bodabil, dulang panradyo at impersonasyon bilang palabas sa telebisyon. Ang mga nagsisiganap o mga aktor, karakter ang tinaguriang mga pusong, aktor/komedyante at impersoneytor. Ang mga isyung panlipunan na tumatahak sa sosyal at pulitikal na kalagayan ng bansa ang bumubuo sa kontexto ng pantawang pananaw. Ilang Katangian ng Pantawang Pananaw Isang pagbasang kritikal. Katulad nang nabanggit na hindi lamang pagtawa na walang kontexto ang pantawang pananaw. Itinataas ito hindi lamang bilang sa aspektong emosyunal, kundi bilang isang kritikal na pagbasa na tumatarok sa kamalayan at kaisipang Pilipino. Subjektibong pagbasag sa imahe at katawan. Masasabing isa itong pagkwestiyon sa katauhan, kaligiran, katawan, at kaayusang panlipunan bilang objek ng tawa at pagtuligsa. Winawasak nito sa ganitong kritikal na pagbasa ang imahe ng kapangyarihan bilang kahinaan o ang kapangyarihan bilang imahe ng kawalang kapangyarihan. May kasaysayan. Masasabi nating nakatuon sa pangyayaring historikal ang pagkukwestiyon sa imahe o katawan ng kolonyalismo (pahanon ng pananakop) o komersyalismo (panahon ng kulturang popular). Nagpapabago ng kahulugan ang pantawang pananaw sa tayo o poder ng karanasang kolonyalismo o komersyalismo. Intersubjektibo. Nangangailangan ng kapwa o sabjek na tuwirang babasa at magkikritika gamit ang pantawang pananaw. Ang ganitong paraan ay nangangahulugan ng walang humpay na pagbasa ng manonood, tagapakinig at sinuman upang makapagbigay ng tuloy-tuloy na panlipunang kritika. Intertextual at Reflexibo. Nangangailangan nang pagiging bukas ng ilang texto upang magamit sa pagpapakahulugan at pagkatuto sa mensahe o simbulo sa alinmang diskurso. Kung kaya’t mahihinuhang naglalakbay ang pantawang pananaw mula sa kwentong bayan hanggang sa kulturang popular. Samakatuwid, hindi lamang masasabing isang genre o anyo ng panitikan ang pantawang pananaw, sapagkat nakabukas sa iba’t ibang anyo at daluyan sa karanasang Pilipino ang pagiging texto nito bilang pagbasa. Maaari rin kasing isama ang komiks, comic strip na makikita sa mga pahayagan, pelikula at iba pa. Kung tutuusin, isang magandang paksa sa iba pang pag-aaral ng pantawang pananaw ang isama ang ilang nabanggit na anyo. Subalit nakatuon lamang sa limitasyon ng pag-aaral na ito ang konsepto at praktika ng pagtatanghal at palabas gamit ang pantawang pananaw, partikular sa impersonasyon. Sa bandang huli ang puntos ng intertextualidad sa pagdulog ng pantawang pananaw ay masasabing paglulugar at paglilinang sa ugnayan ng kapangyarihan, karanasan, kaalaman, diwa, at katauhan upang isakontexto ang pakay ng pag-aaral na ito.

Salaysayin

Tungkol sa impersonasyon bilang pantawang pananaw ang pag-aaral na ito. Nakatuon sa kasalukuyan, sa napapanahong isyu at tauhan sa lipunan ang pagbasa ng impersonasyon. Subalit bago natin patibayin ang kasalukuyang diskurso, diwa, dalumat at pagbasa ng impersonasyon kinakailangan muna nating balikan ang salaysay at saysay ng pantawang pananaw. Isang dalumat ito ng pagbasa – isang reflexibo at kritikal na pagsukat sa nangyayari sa lipunan, sa mga tauhan sa lipunan. Upang mabigyan ng katuwiran ang kasalukuyang pagbasa sa impersonasyon bilang pantawang pananaw, marapat na alamin kung bakit naging reflexibo sa tala ng kasaysayan ng dula at panitikan ang pantawang pananaw. Ang dalumat na ito ay isa na mismong pagteteoryang politikal, sosyal at kultural. Nakabalot sa tradisyon at kultura ang panitikang nagbibigay ng pakahulugan, puna at deskripsyon sa nangyayari sa lipunan. Sa ganitong analisis, nakatuon sa isyu at tauhang sumasagisag sa o bumubuo ng lipunan ang panitikan bilang texto. Ang texto na umuugma sa samu’t saring pakahulugan at ganap na impluwensya nito sa kalakaran ng mga tao at institusyon, politika at kultura ay masasabing may kaganapan sa paglipas ng panahon. Kung kaya’t ang pantawang pananaw bilang dalumat ng pagbasa ay magsisilbing diwa sa pag-uunawa sa kaganapang sosyo-politika sa pamamagitan ng tawa. Mahalaga ito sapagkat bilang dalumat gustong ipahatid ng pag-aaral na ito na namumutawi na ang pantawang pananaw sa talastasan o kwentuhan at pagtatanghal bago pa man dumating ang mga Kastila. At nagpapatuloy ito sa ngayon sa mga palabas sa telebisyon bilang isa sa mga bumubuo ng kulturang popular. Bilang isang diwa, nakapaloob na sa damdamin at isipan ng mga Pilipino ang pagpapatawa bilang pagbatikos sa kolonyal na kapangyarihan. Makikilala ang pantawang pananaw mula sa mahabang naratibo ng karanasan at kasaysayan ng mga Pilipino. Sumasabay ito bilang diwa at dalumat sa iba’t ibang anyo at genre ng panitikan. Hindi naman masasabing isang likas o lantay na uri o anyo ng panitikan ang pantawang pananaw dahil sa pagiging reflexibo at daynamiko nito sa takbo ng panahon. Kasama gayundin, bilang bahagi ng kritikang intertextual ang pakahulugan, deskripsyon at puna ng pantawang pananaw bilang isang pagbasa sa pagkaka-ugnay mula dula at pagtatanghal hanggang sa palabas sa mga isyung politikal at kultural ng isang bansa. Samakatuwid, isang kritikang panlipunan ang tawa bilang pananaw na maaaring sabihing impluwensyal upang makapagdulot ng malalimang repleksyon at pagsusuri sa gitna ng pagtawa o paghalakhak. Bilang isang pagbasa ang mananaliksik ay gagawa ng sarbey sa paglilinang sa salaysay at saysay ng pantawang pananaw. Hindi nagtatakda ng isang ganap na kasaysayan ang gagawing pagtalakay dito. Layuning bumuo ng sarbey ang pagsasalaysay na ito mula sa naitalang naratibo, kuwento o texto. Kasama rito ang pagtalima sa dalumat ng pantawang pananaw sa pagbabalik mula sa nakaraan. Hahatiin sa dalawang punto ang gagawing paggalugad sa nakaraan. Kabilang sa sarbey na ito ang mga sumusunod: (1) Pusong mula sa kwentong bayan, (2) entremes at sainete mula sa komedya at sarswela, (3) drama, (4) comedy skits mula sa bodabil, (5) dula mula sa programang panradyo at (6) palabas sa telebisyon na may impersonasyon. Magandang balikan ang ilan sa mga datos na nagpapatibay sa ganitong penomenon ng tawa na hindi lamang bilang pang-aliw sa manonood bagkus, isang pagpuna o kritika rin. Mula sa Kwentong Bayan—Ang Pusong Mayaman at laganap ang mga kwentong bayan sa oral na tradisyon. Pasalin-salin sa bukambibig ng mga taong pinanggalingan, tumangkilik at tumatangkilik pa rin sa mga kwentong ito. Bilang daluyan ng pantawang pananaw masasabing nagsimula pa noong bago pa man dumating ang mga Kastila (ika-16 siglo pababa) ang mga kwentong bayan na ito. Kung tutuusin ang pagsusuri sa kontexto nito ay bilang isang social praxis. Bago man ito tinaguriang isang panitikan, isang matibay na kinagawiang tradisyon at pamumuhay ang pagsasalin ng kani-kanilang kaalamang bayan. Ayon kay F. Lando Jocano ang tradisyong oral ng mga Pilipino ay nagbubunsod sa isang malakihang rekonstruksyon ng panlipunang kontexto ng sinaunang kasaysayan. Nakapagbibigay din ito nang mas mahusay na pag-uunawa sa mga detalye ng ganitong tradisyon sa kasaysayan na kung saan nagsisilbing pundasyon ng kasalukayang kultura at lipunan ng mga Pilipino (sa Manuud 1967). Samakatuwid, ang puno’t dulo ng tradisyong oral ay nasa kaligirang panlipunan na tumatalakay sa buhay-buhay, kustumbre, paniniwala, sining at spiritualidad. Isang malaking dagok kung ituturing na primitibong panitikan ang kabilang sa ganitong tradisyon. Mahirap tukuying isang primitibo ang anyo ng kwentong bayan, at isang lipunang walang sistemang panulat ang pinanggalingan nito katulad nang nabanggit ni Arsenio E. Manuel. “The best examples of primitive literature may be found on non-literate societies. Illiterate bearers carry on the traditions supposed to have been transmitted through the ages for generations…because these traditions are oral or verbal. A collection of such traditions may be labelled primitive literature” (Manuud 1967: 255). Sa katunayan, tumuturol lamang sa aspekto ng panahon o peryodisasyon ang konsepto o lebel na primitibo. Subalit ang nilalaman ng nasabing tradisyon ay hindi. Sa ganitong argumento, masasabi bang ang nilalaman ng ating kultura sa ngayon ay magiging primitibo makalipas ang limampu o isandaang taon? Hindi pa patay ang tradisyong oral sa ngayon, bagkus nakikipagsabayan pa ito sa ilang bahagi ng bansa, lalung-lalo na sa mga probinsya. May sistema rin ng pagsulat ang mga sinaunang Pilipino. Hindi lamang patungkol sa pagkakaraoon ng alpabeto o wikang napreserba sa panitik ang sistema ng panulat (baybayin/alibata). Ang tradisyong ito ay namayani sa paninimbulo sa gawang sining at kilos ng mga tao noon. Kasama sa paninimbulong ito ang mga nakakatawang kwentong bayan ukol kay Juan Pusong o Suan ng mga Tagalog at mga Kapampangan, Juan Usong (Osong) ng mga Bikolano, Juan Pusong ng mga Taga-Bisaya at Sulo; at Pilandok ng mga taga-Maranao (Eugenio, 1989). Bakit paninimbulo? Dahil sa kwentong bayan mahirap tukuyin kung talagang nangyari ang mga salaysaying ito sa kanilang karanasan o kasaysayan. Bagkus, malalaman ang mensahe ng mga nakakatawang kwentong bayang ito sa pagsipat sa tawa bilang kritika sa karanasan at kultura ng mga sinaunang Pilipino. Gamit ang ginawang koleksyon ni Eugenio, susuriin sa bandang ito ang tatlong kwentong bayan ng Pusong na nagmula sa mga Cebuano (369-370), Waray (370-371) at mga Muslim ng Sulu (379-380). Tingnan ang balangkas ng naratibo ng tatlong nabanggit. Sa kabuuan, ang pinakabuod ng kwentong ito ay tungkol sa pakikipagsapalaran ni Juan Pusong at sa kanyang pakikipagtunggali sa hari o datu sa pamamagitan ng pagbibiro at pagiging tuso. Sa bandang huli, ang kanyang katawa-tawang pagbibiro ay nagdudulot sa kanya ng kapahamakan ngunit sa ganito ring pagbibiro siya nagwawagi. Mga Kahulugan ng mga titik o unit ng naratibo: A – bida B – ang Hari o taong binibiro ni Juan T – mga nakakatawang pagbibiro X – tunggalian o konfrontasyon ng A at B C – tagapamagitan, maaaring isang tao o hayop Ct – panggogoyo o pagbibiro sa tagapamagitan Y – pagtakas ng bida Yt – panloloko o pagbibiro muli ni A kay B Z – konklusyon ng kwento Cebuano Waray Muslim ng Sulu A Pusong Pusong Posong B Hari Hari Sultan at Pitong datu T Pinutol ang buntot ng mga baka at binaon sa putikan. Sinabi sa hari na nalunod ang mga baka. Gustong makuha ang pabuya ng hari sa pamamagitan ng pagpapanggap na may lorong nagsasalita. Biniro at nakipagtalik sa anak na babae ng Sultan isang gabing umuulan. X Nalaman ng hari ang kalokohan ni Juan at inilagay siya sa hawla at pinatapon sa dagat. Kahahabol ng hari sa loro siya ay napunta sa dumi ng mga hayop. Hinuli si Juan at itinale sa poste. Pumunta sa pitong datu na nagpapagalingan para sa kamay ng dalaga at sinabi ni Posong na nakipagtalik siya sa anak ng hari na kasing sarap ng nganga. Hinabol siya ng mga ito. C Isang lalaki Prinsipe Mga mababangis na hayop sa gubat Ct Inalok na ikakasal ang lalaki sa anak na babae ng hari kung makikipagpalit ng puwesto. Inalok ang Prinsipe na mamili sa mga anak na babae ng hari upang pakasalan Sa hudyat ng gong nang tamaan ng mga karibal ni Juan nagising ang mga natutulog na mabangis na mga hayop. Y Nakatakas si Juan at bumalik sa hari Bumalik si Juan sa hari na nakasuot nang marangyang kasuotan mula sa prinsipe Nakatakas si Juan mula sa mababangis na hayop at sa mga karibal niya. Yt Sa panloloko uli ni Juan sinabi niyang hinahanap ng mga kamag-anak ang hari sa ilalim ng dagat Sinabing maraming ginto at kayamanan sa ilalim ng dagat Z Ipinatapon ang hari sa dagat at si Juan ang naging bagong hari Initusang itali at itapon ang hari upang makita nito ang mga kayamanan sa ilalim ng dagat Nilamon ng mga mababangis na hayop ang pitong datung karibal ni Juan. Anong paninimbulo o signos meron ang mga kwentong nabanggit? Gamit ang mga talang pangkasaysayan at ibang panunuri sa kalagayan noon ng mga Pilipino, babasahin natin ang texto sa punto de bista na ibinigay ni William Henry Scott (1982) at sa perspektiba rin ng dalumat ng pantawang pananaw. Ayon kay W. H. Scott, hindi totoong mahirap balikan ang kasaysayan ng mga sinaunang Pilipino, dahil lamang sa itinakda ng mga Kastila na wasakin ang mga labi ng kalinangang panulat o oral at kaalaman noon. Ang mga Kastila ang may monopolyo sa pagbubuo (o pagwasak) ng panibagong kaalaman upang gahasain ang kultura, kasaysayan at kamalayan noong panahong iyon. Subalit may mga guwang sa texto (cracks in the parchment) na maaaring basahin batay na rin sa oral na tradisyon na naging daluyan ng mga kwento kay Juan Pusong, at batay na rin sa ginawang koleksyon ni Eugenio (1989). Ano ang maaaring ipasok sa pagbasa ng mga guwang na ito? Patungkol ang unang paliwanag sa pag-usisa upang mang-uyam at manudyo sa harap ng may kapangyarihan, i.e., karaniwan ang hari o sultan. Kung susuriin nang mabuti si Juan Pusong ay isang ordinaryong tao lamang na mahilig magbiro hindi sa katulad niya (sa kontexto ng nabanggit na kwento), kundi sa katauhan ng mga hari at datu—silang mga angat sa estado sa lipunan. Maaaring hindi totoo subalit sino naman ang makakapagsabi, gayong dumaan sa mahabang panahon ang pagsasalin sa bibig ng ganitong kwento. Kung tutuusin sa pagdating ng mga Kastila at sa ilang anyo ng dula na galing sa Espanya, ang pamumusong ay naging kasakasama bilang komentaryo sa pagtatanghal. Isang patunay na ang pusong at pamumusong ay bahagi ng pagganap at paggamit sa wikang oral. Sabi ni Feldman: “And these events, as signal social events, not only take place in, but…are made by their characteristic forms of talk, for these forms of talk are much like those other event-making forms of language” (1991: 49). Kung kaya’t maisasama sa pagtatanghal ang mga kwentong pusong sa dahilang sa pamamagitan ng pagkukuwento at pagsasalin-salin nito sa ibang bibig, ang kaganapan ng buhay at kaisipan ang naipapaabot sa ibang nakakarinig o nakakaalam. Hindi ang pagkamito ng kwento ang punto rito bagkus, nakatuon sa mensahe at simbulo laban sa imahe ng kapangyarihan. Katulad sa Sulo, sinabing lumaganap ang kwentong Pusong noong panahong nanungkulan ang isang sultang diktador o autokratiko. Maipapalagay na gumamit ng kwentong Pusong ang mga tao noon upang paglaruan ang imahe ng Sultan at upang ilabas ang kanilang saloobin sa kagustuhang makaganti sa katauhan ni Juan Posong (Eugenio, xxxv). Umaangkop sa pantawang pananaw ang katauhan ni Juan Pusong bilang aktor sa pagpapatawa at pagbibiro. Sinusumbatan ng kwento ang kapangyarihan sa katauhan ng isang tuso at mapagbirong tao. Si Pusong o Posong ay isang karakter na masasabi nating binuo sa tradisyong oral at gumamit ng pang-aasar, panggagaya o pagpapanggap at panloloko. Subalit hindi dapat tingnan sa negatibo ang mga katangiang ito ni Posong, tulad ng depinisyon nina Hart at Hart: [Juan Pusong] “is…a scampish young Filipino trickter, whose swindles, notorious escapades, and practical jokes are always amusing, frequently off-color, sometimes obscene but rarely villainous” (sa Eugenio 1989: 315). Maituturing na isang pagtingin sa kapangyarihan ng tawa o pagpapatawa ang mga kaparaanan ni Posong. Nakakatawa nga ang mga ito dahil ginagawa nitong mangmang ang hari at sa bandang huli si Posong ang humahalili at nagwawagi. Katangian ito ng pagsubvert at pagbaligtad sa kapangyarihan. Na kahit sa panahon noong bago pa dumating ang mga Kastila, ang mga sinaunang Pilipino ay nagpapatawa at nagbibiro na upang kwestyunin ang nasa kapangyarihan. Ito ang guwang sa mga kwento at kasaysayang, maituturing, patungkol sa kamalayan at karanasang Pilipino noon. Batid pa nga ni F. Landa Jocano na: “Oral folk literature functions in society as a means through which the people’s faith in the efficacy of their tradition is affirmed, and their convictions strengthened. It constitutes the framework of meaning and values in terms of which the people interpret their experience and guide their actions” (Manuud 1967: 307).

Carpe Annum!

Ang taong lumipas – 2009! Punumpuno ng alaala, pagtatangka, hamon, sigasig ng adhika, pakikipagsapalaran, kabiguan, tagumpay. Lumipas na ang mga ito at nasa harapan ko ngayon ang panginorin ng kasalukuyang taon. Bagaman, siklo at tila pang-araw-araw ang buhos ng pangyayari sa atin, kailangang pa ring lumitaw ang natatanging tala/dahon/pilas ng ating alaala para tumayong karugtong ng ating binubuong pangarap. Kapag bagong taon, mayroong nakatanghod sa kawalan, sa malawak na kawalan ng pagpapaubaya – magiging maayos din ang lahat, hayaan mo’t may bukas pa. Sa marami naman, ang bawat araw ay kabuuan ng marami pang araw para kumita ng pera. Aalombaga’y mahalaga’y may halaga ang bawat oras sa isang araw para sa kikitain ko dahil kung hindi’y walang kuwenta ang araw na ito. At walang kuwenta ang buong taon, kung ang naikukuwenta’y pulos utang, bale at pakiusap sa bumbay at hindi ang sosobra sa kita, ang salaping magpapaligaya nang saglit, kaunting sandali sa pana-panahong bugso ng mga okasyon sa buong taon. Kahit na ba, sobra ang utang sa kita basta may credit card naman – ayos na ang buto-buto!  Iilan marahil ang may kumpletong listahan ng gagawin sa buong taon – engrandeng mga pangarap na tutupdin ngayon, sa panahong hinog na – basta sa taong ito. Marahil ang mithiing makabili ng kotse, makakuha ng lote, makapagpatayo ng bahay, makapunta sa disneyland, makapasyal sa iba’t ibang sikat na puntahang panturista sa Pilipinas at kung kaya pa sa ibang bansa. Bakit hindi, sa buong taon, maaari namang mangarap.

(may karugtong)

Language Rationalization of Technical Terms in Asian ICT Perspective

 

Rhoderick V. Nuncio

Departamento ng Filipino

De La Salle University-Manila

Philippines

rhodnuncio@yahoo.com

 (binasa sa Singapore noong June 2, 200 at nailimbag sa book proceedings ng ASIALEX  Conference. Ang sanaysay na ito ay sipi mula sa orihinal na papel. Di maaaring kopyahin o iprint at ilimbag nang walang pahintulot sa awtor)

Abstract. There is an increasing number of new words within the practice and domains of information and communication technology today. These words typically lend hands in constructing a technical language diffused in consumerist societies understood one-sidedly by its creators/producers/owners of technology.  These words if compiled and studied reveal the following categorizations: (1) technospecialist (2) technoacademic (3) technoeconomic, and (4) technocultural.  In order to construct users/consumers own meanings of technical terms as they interface with gadgets and other technological tools they negotiate and invent words to approximate their understanding of the practice and the experience. On the one hand, the increased technical rationalization of modern society has paved the way to reflexive construction of knowledge of which technical and everyday languages, on the other hand, are more disparate and widely delineated than ever. However, it is obvious that functionality and sophistication of these machines like computers, cellphones, handhelds decrease our understanding of its “technicality.” A mere utterance of “WAP” suggests nothing but a buzzword in cellphones and palmtop use. It is understood as a “feature” and bears no lexical meaning as far as the users/consumers are concerned. It is a sign of ICT’s complexity. Hence, this paper explores the epistemological gap between technical and everyday languages and relates this assumption with ICT’s rapid innovations/evolutions and society’s modernization. How do technical words fulfill the vision of a common language, a rationalized language, as Asians embrace technology? Does it lead to that direction given the present technological condition?Or does it command a new direction to be explored due to ICT’s accelerated complexity and rationality?

Introduction

Technological innovations are involved in the increasing rationalization of social practices. The rate of change evident in a society driven by Information and Communication Technology (ICT) is tremendous. For only about two decades, people are exposed and are led towards a new generation of technological way of life with the upsurge of computers, the Internet and mobile phone use. The precious commodity today is information. In fact Albert Borgmann (2000) pronounces that this is the age of technological information, i.e., information as reality. Efficiency, calculability and speed are basic engines of technological rationality. The blueprint for these wonders is framed by ICT. What is apparently happening is the novelty of appearance of knowledge space, which dramatically brings about the phenomenon of information revolution. Orality was the carrier of unmediated information, until the ecriture (the system of writing), the printing press, radio, television, and computer came. Now, information traverses wide space of actual and virtual communities within a borderless world in just a short time, in real time. Using available technology today, this amount of information, however, is mostly communicated in technical terms. Hence, a new language is being socially constructed, as ICT is being diffused and popularized at the same time to meet the demands of social change. It is at this rate of hyperchange that language is also deemly rationalized to swim through the paths of ICT, that is, to be complicit too with the demands of codifying (encoding, decoding) and translating new ways of expressions and communications. This is what the paper intends to share by mapping a chink in the domain and practice of language use of ICT technical terms in relation to the rate of technological change. The domain is typically related with modernization and rationalization laying down the groundwork for the possibility of ICT, whereas, the chink in that domain points to a need for a de-rationalized language of ICT in Asian perspective.

The process of language rationalization of technical words

If technology should have been the key towards alleviating the condition of man, its democratization in terms of accessing, understanding, communicating, utilizing and distributing it, should correspond to the level where its growth becomes expansive across cultures, nation-states, race, gender, class and time. Its democratization should start with forging a common language—a vision that can be communicated today and in the future, and that can be shared and utilized for human development and societal advancement around the globe.  Al Gore describes this in part as “the rising standards of living and literacy, and an even widening circle of democracy, freedom and individual empowerment” (Leer 1999: 7). Technology should itself be a language, a common language to all. This is the aim of the rationalization of technical language. Accessibility to that vision necessitates familiarizing with technical use through learning and mastery of technical words in meaningful discernment and actions. How do technical words fulfill the vision of a common language, a rationalized language? Does it lead to that direction given the present technological condition?

First and foremost let’s discuss the basic element of this language: technical words. Here is a simplified definition of technical words: these are specialized terms bearing material, ethereal and operational concepts about systems, processes, products, structures and services made possible by or through the use of technology.

Concepts Words/terms
Material (physical attributes) Computer, monitor, mouse, keyboard
Etheral (nonphysical attributes) Cyberspace, MUD, blog, VR games
Operational (functionality) MS word, email, chat, sync

 

This brings people closer to what we call as technical knowledge through the mediation of technical language and its relation to a technological reality. Technology is always connected with gadget, machines and equipments. It is first and foremost a material creation. Technology talks about a purpose; moreover, it gives answer to perennial questions/problems of man. It becomes a social condition when it is communicated, when it becomes part of the lives of many people.

Technical words are by-products of its corresponding reference to the material inventions/creations with these following categories: its physical/nonphysical attributes (what it is), its operations (what it offers, how it works), its users (who’s the intended user) its output/benefit (what it does), its limitation (what it can’t do), its extent (how far it can work). There are four ways in considering how technical words and technical language evolved:

1. Technospecialist domain—independent-private, commercial, or state-funded explorations, experimentations and inventions of new technological systems, processes, structures, services and products for the future. Experts, scholars, scientists, engineers and specialists converge to bring into life scientific and technological discoveries and inventions that answer present needs and anticipate future worries. Information on this regard is highly classified, restricted to few personnel and not yet for media consumption. An example of this is the birth of the Internet, which was originally clouded in secrecy by the military and the academe in the United States in the 1960s (Dery 1996). The need at time was to maintain military communication in the event of a nuclear attack (future anxiety). Technical words are “very specialized” in this regard like downlink, http, speech codex, chip rate, etc. (Lightman 2002)

2. Technoacademic domain—public sphere, opening the gates of selective and premium results of research to the public, which is actually reserved to academics. It oftentimes invites debates and confirmation or negation of claims of new discoveries in scholarly journals, in conferences, symposia and lectures.   As it survives the rigorous academic test, technical knowledge is passed on through teaching, dissemination, and evaluation. Technical words are used in academic discourse. 

3. Technoeconomic domain—national to global sphere: patenting the invention, copyright of intellectual properties, mass production, distribution and consumption. Technology enters the domain of popular culture and politics mediated by State intervention or non-intervention and by media hype with loads of publicity gimmicks. Hence, techincal words constitute a market-driven/informalized language in consumerist societies (Shortis 2001).

                4. Technocultural domain—inner sphere, sphere of consumption, appropriation, internalization (Shortis 2001). ICT users and consumers negotiate and invent words to approximate their understanding of the practice and their experience as they interface with gadgets and technological tools. It is this domain that translating technical words as part of/ as ordinary language and other forms of language (literary, humanistic, creative) becomes evident. 

Thus technical words’ meaningfulness rests on the attributes and the functionality of referents being used and understood within technical/technological conventions. It is therefore arbitrarily coined and exclusively used initially by specialists in the fields of science and technology. Furthermore as technicality reinforces functionality and utility of technology, and less its complexity, it therefore, rationalizes human and social actions, expectations, behaviors, and conditions.  A computer becomes technical because it is functional and useful, however, as soon as it chunks out it ceases its inherent technicality—it becomes an artifact with meaningless and unpurposive end. Hence, technical words common in ICT terminologies face an indeterminate erasure in each passing time as ICT revolution accelerates. The trend today is this: as ICT accelerates its technicality (upgrading and ceaseless innovation of functions and utility), the more it transforms to complexity, the more information overload comes in our way, the more technical words become meaningless, and the more people loses the direction to map out what lies ahead.

technospecialists
technoacademic
technoeconomic
technocultural
Producers and inventors ofNew technologies
Users of ICT are  narrowed down and become exclusive with highereconomic &

cultural

capital

Figure 1. Technicality pyramid-Hierarchy of language rationalization of technical words
Figure 2. Complexity inverted pyramid as a digital divide

 

Complexity and derationalization

As the level of ICT’s rapid change and innovation increase in just a short time, the amount and kind of knowledge gained or expected from it contracts or diminishes in the marginalized sectors or in newly growth areas of developing countries (like Asia). In this scenario, while the rest of the Western World and NIC (newly industrialized countries) welcome the dawn of the new milennium with the advent of 3G and 4G technologies; unfortunately, other parts of the world are still lurking in limbo: no telephone lines, no Internet, no information revolution. Innovations must deaccelerate so that developing countries could catch up. A greater space of digital divide is created if these developing countries are forced to embrace the “present technologies.” Technical words become useless as its referents are phased-out because of the fast moving upgrades and innovations in hardware and software technologies.  A formula of one “step back and one step up” means considering the potential need to know and use immediate past technologies in relation to existing ones and how this would have productive effects in anticipating and using new ones.

Another scenario is this: technological complexity takes over the lives of people and not the other way around. This is what Neil Postman  (1993) called as the “surrender of culture to technology.” It becomes a way of life where human beings could not live without technology, no matter how complex it is. Donald Norman (1998) also points out the complexity of computer in the age of ICT. According to him:

There are three major reasons for the complexity: the attempt to make a single device do too many things; the need to have a single machine suffice for every person in the world; and the business model of the computer industry. (Norman 1998: 77)

Related to the third reason of complexity, the best way to sell technogadgets is to leave rooms for curiosity and ignorance. People will become curious as media hype reign the publicity of new product. As a result, people become ignorant as they become compulsive buyers without knowing what they are actually buying and why they are buying it. Therefore it incites false curiosity and dumbfounded ignorance of mass consumers. The technoeconomic domain takes over and controls the direction of ICT as it detaches from technospecialist and technoacademic domains. What we have now is an information marketplace, which is:

…the collection of people, computers, communications, software, and services that will be engaged in the intraorganizational and interpersonal informational transactions of the future. These transactions will involve the processing and communication under the same economic motives that drive today’s traditional marketplace for material goods and services. (Dertouzos 1997: 10)

However, we have an information or ICT marketplace without a standard, singular, global information infrastructure. Ironically this is what Dertouzos (1997: 16) admittedly proclaimed in his book, What will be; as well as in Lightman’s (2002: 27), Brave New Unwired World; and in Alvin Toffler’s essay, “Shocks, waves and power in the Digital Age” (Leer 1999: 23). And since, the major economic and political gatekeepers of ICT are the highly industrialized and developed countries, the distribution and acceleration of ICT revolution and evolution are selective, narrowed down and exclusive to those who might have the capacity to buy out or implement technologies from multinational companies of these countries. Developing countries mostly from Asia and Africa have no choice but to subscribe to one-sided ICT infrastructure and to be coerced in embracing the “present” technologies.  In relation to this, language rationalization has manifested the following conditions: artificial rise of English as the standard medium of ICT and the increasing complexity of ICT. There is a tendency to have a wider epistemological gap between technical language in English and ordinary language use in Asia. Technological innovations and inventions originated mostly from the Western countries and hence it demanded the imposition of English as the language of ICT. However, innovations and inventions are not anymore the monopoly of the West. Asian countries have also earmarked on the technicality pyramid of improving and competing with American and European technologies.

  1. Japan, China and South Korea have earned respect from global market as they develop their own technospecialists reshaping the global information infrastructure (Lightman 2002: 244-298).
  2. Singapore and Japan boasted academic centers of excellence in the fields of science and technology increasing the public sphere of experts discussion and academic/scholarly exchange in the region.
  3. A dirigiste approach or the State interventionist model in policymaking, implementation and improvements of ICT in Singapore, Japan, Korea, Taiwan, China has produced alternative and viable program of actions as against the neo-liberal approach of the West (Moore1998: 156-157).
  4. Technical language and knowledge are derationalized as translation, codification and internalization of technical words become evident in China using Mandarin, in the Philippines using Filipino and other Asian countries in their respective lingua franca. There is a movement of derationalizing the language of ICT to slim down the digital divide and to popularize/democratize ICT in local communities.
  5. More popular use of cellphones and the internet in Asia has led to technocultural domains of inventing and appropriating new words as Asians interact with these technologies. 

 

Conclusion

The increasing complexity of ICT and the breakdown of an English-based ICT language have led to derationalization. Asian countries are continuing to become potent partners in attaining the vision of ICT and not just as consumers of surplus technologies from the West or from developed countries. It would need more time to realize this as Asia’s role becomes significant in slowing down the acceleration of technological change. It is reshaping the information highway or dismantling the ICT marketplace as it redistributes the effects, benefits and wonders of ICT. Soon enough, Asia would become a major playing field in closing the gap of digital divide and in increasing its stakes in technicality beyond complexity. The derationalization of ICT language brings forth greater heights and higher leaps of technological change which center on meaningful actions towards human development and societal advancement.  This is the heart of an ICT perspective/vision in Asian context.

References

Borgmann, Albert (2000 ), Holding on to reality: the nature of information at the turn of the milennium. (University of Chicago Press).

Dertouzos, Michael (1997), What will be. How the world of information will change our lives (London: Judy Piaktus Limited).

Dery, Mark (1996), Escape velocity: cyberculture at the end of the century. (Hodder & Stoughton).

Gore, Al (1999), ‘Putting people first in the information age’, in Anne Leer (ed), Masters of the wired world: cyberspace speaks out. (London: Pearson Education Limited), pp. 7-17 (Ch.1).

Lightman, Alex with William Rojas (2002), Brave new unwired world: the digital Big Bang and the infinite internet (New York: John Wiley & Sons, Inc.).

Moore, Nick (1998), ‘Confucius or capitalism? policies for an information society’, in Brian Loader (ed),  Cyberspace divide: equality, agency and policy in the information society (London and New York: Routledge), pp. 149-160 (Ch.9).

Norman, Donald A. (1999) The invisible computer (Cambridge, Massachusetts: The MIT Press).

Postman, Neil (1993), Technology: the surrender of culture to technology (Vintage).

Shortis, Tim (2001), The language of ICT (London: Routledge).

Toffler, Alvin (1999), ‘Shocks, waves and power in Digital Age’, in Anne Leer (ed), Masters of the wired world: cyberspace speaks out. (London: Pearson Education Limited), pp. 22-30 (Ch.1).