sangandiwa


nina Rhod V. Nuncio at Elizabeth Morales-Nuncio

 

            Di nga ba’t walang bisa ang wika kung hindi nito binibigyang buhay ang diskurso’t kultura ng bansa? Sinasabing hindi pa sapat ang corpus ng wikang Filipino upang pasiglahin ang intelektuwalismo sa bansa. Maski nga mga intelektuwal, sila mismo ang nagsasabing walang ganap na kapangyarihan ang wikang Filipino para dalumatin ang kaganapan at kaisipang “makabago” at “napapanahon.”

Sabi nila, ang mga salitang “multikultural”, “polysemic”, “aporia”, “multivocal”, “pluralismo”, “postmoderno”, at multidiskurso” ay ilang salitang hindi kayang uliratin sa diwang Filipino at hindi kayang ilapat sa ortograpiya ng wikang Filipino. Lahat ng nabanggit ay nakaugat sa kalingang Kanluranin; kung kaya’t, nasa banyaga ang wika at nasa banyaga ang kaalamang nakatahi’t nakalublob sa mga salita.

            Sangandiwa ang diwa ng kaibahan at paghiwalay sa bitag ng Eurosentrisismo na sumasanga-sanga palayo nang palayo sa “imperyalismo” ng mga “ismo.” “Ang sangandiwa ang kaisahan ng pagkakaiba. Kabuuan ito ng maramihang pakikisangkot. Kinikilala nito ang kaisahan at kasarinlan bago magsanga-sanga. May talastasan na tayong Filipino dahil nagkamalay na tayo sa sitwasyon ng sarili at bansa” (Nuncio at Morales-Nuncio 2004).  

            Talastasan ang sangandiwa, sangandiwa ang talastasan. Kinikilala nina Zeus Salazar at Prospero Covar ang talastasang bayan at/o talastasan ng bayan at sinasabi ni Virgilio Enriquez na mapagpalaya ito bilang kamalayan, diwa at praktika ng mamamayan.

Sangandiwa ang geopisikal at geopolitikal na pagkahiwahiwalay ng mga pulong napapaligiran ng mga tubig sa arkipelago ng Pilipinas. Mayroon itong mga sariling kaalamang-bayan mula Batanes hanggang Tawi-Tawi at maski hanggang sa ibayong bansa—naglalakbay ito sa diasporang Filipino. Sumasanga-sanga ang kaakuhang Filipino sa iba’t ibang bansa bilang lakas-pagggawa, profesyonal, akademiko, at iba pa.

Mayaman at matatag ang etnolinggwistikong kultura’t mga wika na nakapayong sa pambansang hangarin ng pagkabansa. Sa gitna nito, lumalakas ang kontradiksyon at epekto ng “globalisasyon” na lamunin ang mga bansa sa iisang bisyong pangkalakalan at pampulitika at sa iisang diskursong global. Daynamiko itong humuhulma sa mga katawan at isipan sa gitna ng nakakaenganyong DVDs, Nike, Toyota, Lacoste, Gameboy, Nokia at marami pang ibang nakasisilaw at nakapaglalaway na retorika at kalakaran ng kosmopolitanismo.           

            Politikal na usapin itong bumabagtas sa isyu ng pagkapanalo, pagkatalo, dayaan at reklamo sa panahon ng eleksyon. Arena ito ng publikong pamomook na nakasalalay sa malayang pamamahayag at pagpapahayag ng mamamayan sa panahon ng pakikisangkot sa pambansang industriya ng politika. Ang pambansang industriya ng politika ay pinamamahalaan ng mass media at pribadong spindoctors upang linisin at pabanguhin ang impormasyon sa mata’t tenga ng publiko. Kalituhan, kawalang-kibo, kamangmangan, pasubali ang mga sukli nito.

            Kasaysayan ito ng kasalukuyan mula 1986 hanggang ngayon—kontemporaryong pagsilang ng diwa ng kasarinlan mula sa neokolonyalismo, diktadurya, imperyalismo, multinasyonalismo, at globalismo. Bagaman may kasarinlan, hindi ganap ang paghulagpos. Sa maka-kaliwa, at maka-kanang puwersa ng bayan at sa pagtatalabang gitna’t laylayan sa lipunan, nagsasalpukan ang mga grupo na pinapaandar ng istruktura ng puwersa kontra sa kaakuhan/ahensya ng pagkatao at pagkamamamayan. Sinilang at sinisilang ang sangandiwang katauhan sa krisis sa kasaysayan ng kasalukuyan mula 1986 hanggang sa susunod pang mga taon. “Sa  pagkakawatak-watak ng usapin at pagdagsa ng usap-usapan, tungkulin ng isang mamamayan na pag-aralan ang kasaysayan at linangin ang kanyang wika, pagkatao, kaisipan at kultura upang iharap ito sa madla sa pamamagitan ng pakikipagtalastasan tungo sa makabuluhan, aktibo at nagkakaisang pagbabago’t pag-unlad. At dahil nasa isang malayang bansa tayo, magsasanga-sanga ang mga dila’t diwa, paa’t bisig para tupdin ito. Sa bandang huli, kabuuan ito ng maramihang pakikisangkot. Sangandiwa ito ng kapilipinuhan” (2004).

            Sangandiwa ang “hypothetical moment” ni Habermas, “hyperreality” ni Baudrillard, “mirror of reality” ni Rorty, “postmodernism” ni Lyotard, “power” ni Foucault, “intertextuality” nina Kristeva at Barthes, “unconscious” ni Freud, “Ubermench” ni Nietszche… “poetikang bagay” nina Lumbera, “bagong formalismo” ni Almario, “pahiwatig” ni Maggay, “loob” nina Mercado, Alejo, Miranda at Emmanuel Lacaba; “pagmemeron” ni Ferriols; “babaylan” nina Datuin, “bagong kasaysayan” ni Salazar, “dalumat-pagkatao” ni Covar, “mapagpalayang sikolohiya” ni Enriquez, “bakla” ni Neil Garcia…Ngunit sa lahat ng ito, metapora lamang ang lahat. “Pagsibol ito ng binhi sa kaisapan tungkol sa sarili at sa bansa. Pagpapatatag ito ng haligi ng karunungang Filipino at pagsasanga ng matatayog na puno ng kalinangang Filipino. Pagdami ito ng mga hitik na prutas ng diskurso’t praktika, hanggang maging binhi ang mga buto, muli’t muli, para sa mas malalim at mas malawak na larangan sa loob at labas ng ating sarili’t bansa”(2004).

            Maramihang diwa, maraming bibig at dila, isang damukal na satsat, ‘sang katerbang problema, samutsaring opinyon, walang katapusang talastasan. Ang anyo’t nilalaman ng kaalamang Filipino’y nabubuo sa paglinang ng diskursong panloob at panlabas na may lalim at lawak. Samakatuwid, sangandiwa ang labas, loob, lalim at lawak ng lahat.  Sa ganitong bisyon, magsasanga-sanga ang diwa ng sarili at bansa. Saan kaya ito paroroon?

 

 

 

 

 

sangandiwa

One thought on “sangandiwa

  1. Tama ka. Di pa nga sapat ang korpus ng wikang Filipino para sa mga diskursong pangkabihasnan. Pero hanggang ngayon, di ko pa rin matanggap na hindi tanggap ng karamihan sa mga paham ang mga innovation na pinangunahan ni Lope K. Santos. Isa nalang halimbawa ang laganap na pagtanggap sa salitang “korapsyon” laban sa salitang “katiwalian”.

    Sa isang banda, maganda naman sa tenga kung tutuusin ang mga salitang mulatil, dagitab, talahulugan, kapnayan at punong lungsod.

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Palitan )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Palitan )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Palitan )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Palitan )

Connecting to %s