PiliFilipino: Isang Teorya ng Wika

Panayam Profesoryal Cecilio M. Lopez sa Wika at Panitikang Filipino

ni Dr. Rhod V. Nuncio

(Sipi mula sa babasahing papel ng panayam sa Y407 Pamantasang De La Salle, Marso 30, 9:30-11:00 n.u.)

Ang limitasyon ng aking wika ay siyang limitasyon ng aking mundo. – Ludwig Wittgenstein (TLP 1922)

Anong teoryang pangwika ang maaari nating gamitin para ipaliwanag ang kasalukuyang hubog, anyo at takbo ng wikang Filipino? Paano ito makatutulong upang maging masinop at masinsin ang ating analisis ng wika at ang naturang gamit nito para sa mga tao at sa lipunan niyang ginagalawan?

                Ito ang dalawang pangunahing tanong na sasagutin ko sa panayam na ito. Ang una ay tumutukoy sa pagkakaroon o kawalan ng internal na banghay o istruktura ng wika natin na pundasyon o basehan ng performatibong kakayanan ng mga Filipino na gamitin ang wikang Filipino. Samantala ang ikalawa nama’y tumutukoy sa praktikalidad ng teorya upang tasahin at usisain ang nangyayaring pagbabago ng wika sa gitna ng mabilisang pagbabago ng ating panahon.

PiliFilipino – ito ang inihahaing panimulang teorya upang suriin ang paimbabaw, malaliman at kaibuturan ng wika.  Ang tatlong bahagdang ito ng wika ang magiging punto ng analisis at pagdadalumat. Hango ito sa sinabi ni N. Chomsky (sa Searle 1971) na mayroong surface structure (paimbabaw) at deep structure (ubod) ang wika. Ang sa akin naman, may pumapagitna sa dalawang level na ito, ang middle structure na tatawagin kong lalim ng wika. Ito ang nawawala sa kayarian ng wikang Filipino (WF). Sa madaling salita, walang lalim ang wika dahil walang gramatikang nakaugat sa internal na himpilan ng ating kamalayan. Tanging ang malakas at dominanteng paimbabaw na puwersa na mula sa iba’t ibang direksyon, ideolohiya, adbokasi ang kasalukuyang nagiging sandigan at batayan sa pagbabagong pangwika. Sa ngayon hangga’t di matutugunan ang kakulangan sa lalim at ubod ng WF, ang paimbabaw na level ng wika ang tumatayong stratehiya sa pagpili, pagpilipit at pagpipilit na lumabas ang kakanyahan ng wika. Ang tanong nga lang, hanggang kailan ito tatagal? At aasa lang ba ang lahat sa politikal at ideolohikal na bangayan ng mga makawika ang hinihintay na pagkagulang ng WF? Ika nga’y matira ang matibay!     

Katulad ng nabanggit, paimbabaw ang debelopment ng wikang Filipino. May tatlong pananaw tungkol dito:

a.)    Kasalukuyang nililinang pa rin ang wika mula sa pinagbatayang wikang Tagalog at ang nakalululang hamon na paglinang nito mula sa mga katuwang na wika sa bansa,

b.)    Mabilis na paglaganap ng Taglish sa iba’t ibang domain ng kaalaman at praktika,

c.)     Interbensyon ng gahum (estado, iskolar, media) na nakakaapekto sa menu ng pagpili, pamimilit at pagpilipit sa wikang Filipino.

… … …

PAIMBABAW NA WIKA

Ang puwersa ng pagbabagong wika ng WF ay hindi nakatarak sa kognitibong kakayahan ng tao kundi sa samutsaring timpla (o gimik) at interbensyon ng mga institusyon, grupo at mga polisiyang bitbit ng mga ito. Bakit hindi nagmumula sa kognisyon o sa mental na proseso ng paglikha ng wika? Dahil madalas at sa maraming pagkakataon ang internal na lohika at istruktura ng pag-iisip natin ay nakakapit sa banyagang padron, sa banyagang wika – Ingles. Pansinin:

  1. Ang makabagong alpabetong Filipino ay binibigkas ayon sa Ingles. May implikasyon ito sa ponetika dahil nabaligtad ang prinsipyo ng “kung ano ang bigkas, siya ang baybay”. Imbis na phonocentric (una ang tunog kasunod ang baybay) naging graphicentric (kung ano ang letra sa Ingles, ito ang baybay). Kung kaya’t mamimilipit sa pagbigkas ang maraming batang mag-aaral ng WF kung ito ang prinsipyong susundin sa ponetika ng WF.  Ang “bahay” ay bibigkasing “bey-hey”.
  2. Ang pagbaybay ng mga hiram na salita at paglahok nito sa sintaktikang anyo ng pangungusap ay nakakiling sa Ingles.  Hal. Nakaka-turn-off naman ‘yang friend mo. So, yabang!  Marahil sa mga Manileno o elistang namimilipit magFilipino o mag-Ingles, ito ang makabagong syntax sa palabuuan ng pangungusap. Laganap din ito sa broadcast media, showbiz, advertisement, interbyu sa mga politiko at kabataang cosmopolitan kuno ang oryentasyon sa kasalukyan.
  3. Ang tinatawag na code-switching ng mga dalubwika (Sibayan, Baustista, Cruz) ay totoo namang di code-switching dahil ganito naman ang kaayusan at kayarian ng pangungusap sa mga wikang lubos-lubos ang panghihiram ng mga salita. Wala nang switching na nagaganap dahil lantaran na itong lumilitaw sa mga diskursong gamit ang WF. Syntactic-semantic substitution ang nagaganap dahil ang paggamit ng i-, pag-, mag-, nag-, kaka-, um-, na-  ay sadyang naghihintay ng halinhinang mga salitang banyaga o hiram nagiging structurally flexible sa formang Taglish.

 

i-zerox, pag-zerox, mag-zerox, kaka-zerox, i-solve, pag-solve, nag-solve, kaka-solve
i-text, pag-text, mag-text, kaka-text, na-text i-equate, pag-equate, mag-equate, kaka-equate
um-attend, um-increase, um-order, um-answer  

 

Kung kaya’t multiple substitution ang pedeng gawin dito na maiaayos o mailalapat din sa pangungusap.

Hal. “I-zerox mo ang papers mo sa promotion.”  “Ok na kaka-zerox ko nga lang.” Ang Tagalog/Filipino component (unlapi o hulapi) ay laging co-dependent sa hiram na salita, subalit nanatiling buo ang salitang Ingles o ibang hiram na salita.

Wala namang ganitong halimbawa (co dependent ang Ingles sa Filipino):

Re-ayos mo na yan!

Anti-makabayan ang mga trapo sa Congress.

Pindotize (na katawa-tawa ang dating) mo yong keypad.

Hindi ang wikang Ingles ang kalaban natin. Maaaring matuto ang isang tao ng higit pa sa dalawang wika. At kapag sinabi nating kakayahang bilingual o multilingual, nararapat na magkapantay ang kabihasaan ng isang tao sa pagbasa, pagsulat, pakikinig at pagbigkas sa mga wikang ito. Hindi tingi-tingi.

Ang problema’y kapabayaan at ang pagpapaubaya na sa darating na panahon, gugulang at uunlad din ang WF. Fatalistikong pananaw ito. Tila si Juan Tamad ito na naghihintay sa pagbagsak ng bayabas sa kanyang bibig. 

Kung kaya’t nangyari ang iba’t ibang direksyon at agendang pangwika na batay sa interes ng iilan at uso ng panahon. Ang iba’t ibang direksyong ito ay unti-unting nawawala’t namamatay, unti-unti nauungusan ng malalaking diskurso tulad ng globalisasyon, industriyalisasyon at postmodernismo. Kung kaya’t sa ating bayan mismo, nagtatalaban ang mga ito at naiiwang nakatindig ang mapanuksong alternatibo – ang gawing wikang ofisyal at panturo ang Ingles.

Tingnan natin ang iba’t ibang direksyon na narating ng ating wika sa kasalukuyan:

1.)    Ang WF ay Taglish – wikang bunga ng eksposyur sa midya, paimbabaw at walang malinaw na gramatika (kung meron man contingent ito at nakabatay sa talastasang publiko), ang wikang “maiintelektuwalisa ayon kay Bonifacio Sibayan” (sipi mula kay Sison-Buban 2006)

2.)    Ang WF ay Taglish na may varayti sa iba’t ibang wika sa bansa ayon kay Isagani Cruz

3.)    Ang WF ay batay sa Tagalog o ang pananaig para rin ng puristikong gahum o ng Imperial Tagalog; walang pagkakaiba ang Filipino at Tagalog ayon kay Cirilo Bautista (pananalitang ibinigay sa lunsad-aklat ng Galaw ng Asoge, 2005)

4.)    Ang WF ay larong-wika na pinasok ng mga batang manunulat ngayon, iskolar sa iba’t ibang larang sa akademya, na walang malinaw na alintuntunin ng laro ngunit nangingibabaw na examplar ng kasalukuyang anyo ng wika

… … …

UBOD NG WIKA

                Ang ubod ng wika ang unibersal na forma o kaayusan ng basikong yunit ng kamalayan na taal nang matatagpuan sa isipan ng tao. Kumbaga ito ang template ng isipan natin na yari na – naghihintay na mapunan, mahubog, malilok, at maisaayos ayon sa idaragdag na istruktura ng natural na wika. Kumbaga ito ang “universal o generative grammar” ni Chomsky, ang “private language” ni Wittgenstein, “archi-writing” ni Derrida. Bago pa man may istruktura ng wika, may nakalikha nang istruktura ang isip na tatanggap at mag-oorganisa ng kamalayan ng tao. Kaya’t may kakayanan ang lahat ng tao na matuto ng wika, ng kahit anumang wika, dahil sa ubod ng wikang nakahimpil sa isipan natin. Ito ang a priori grammar. Ito rin ang nag-uudyok sa imahinatibo’t malikhaing paraan ng isip natin na ikonstrak ang wika batay sa iba’t ibang modalidad/range/linguistikong yunit sa pagkatuto ng wika… … …

LALIM NG WIKA: GRAMATIKANG FILIPINO?

Lahat ng buhay na wika (natural languages) ay dumaraan sa mahabang panahon ng pagbabago at madalas hindi developmental ang yugto ng pinagdadaanan nito kundi retardasyon at tuluyang pagkawala. Alam natin ang magiging kahihinatnan ng maramihang puwersang pangwika na paimbabaw na nagtatalo-talo at naghahalo-halo sa isip at kamalayan ng tao. Higit pa riyan, nagpapaubaya at nagpaparaya ang mga ispiker-tagapakinig ng wika dahil wala silang masandigang internal na lohika o gramatika ng wikang naririnig at nababasa nila. Alalahanin natin ang sinabi ni Emerita S. Quito (1989/2010: 23): “Hanggang ngayon, tayo ay nasasadlak sa kabulukan ng Taglish. Ang maikling kasaysayang ito ng wika sa ating bansa ay nagpapahiwatig ng dalawang bagay. Una: pagkatapos ng 88 taon, hindi pa rin maaaring sabihin na ang Pilipino ay natuto na ng wikang Ingles; at ikalawa, lumaganap ang isang bulok na wika, ang Taglish, na hindi Ingles at hindi Filipino.”

Mahalaga ang lalim ng wika dahil:

  1. Ito ang nagsasaayos ng mga signal o yunit ng ubod ng wika para maging natural na wika,
  2. nagsisilbi itong auditing at editing facility sa isip ng gumagamit ng wika,
  3. ito ang precursor ng imahinatibong pag-iisip ng tao ayon sa tuntunin ng wika niya at ng daynamikong kakanyahan at kakayahan ng wika sa pagpapakahulugan
  4. nagiging transisyonal at transgenerational ang pagsasalin ng pagkatuto ng wika na di nakadepende sa kung ano ang uso at pinapauso
  5. intralinguistic facility ito para sa transformasyon ng wika ayon sa pagbabalanse ng internal na lohika ng kanyang wika at ng praktika/gamit ng wika bunsod ng pagbabago sa lipunan at iba pang external factor.

… … …

Ang pagpili ng Filipino bilang wika ay mangyayari sa kailaliman ng kanyang isip at kung magkagayon malayong-malayong mabubuwal nang agad-agaran ang Filipino (tao at wika) sa daluyong ng pagbabago sa mundo at lipunang ginagalawan. Ang PiliFilipino ay panimulang pagtatangka sa pagteteorya sa wika at analisis ng WF na may sandamakmak na varayti. Inisyal na hakbang ito sa binubuong teorya ng wika at sa implikasyon nito na ang istruktura ng WF ay dapat nakaangkla sa lalim at ubod ng wika o sa gramatika (prescriptive) at pre-grammar (individuated inscription) ng isang tao. Ang paimbabaw na wika’y di maglalaon ang magiging natural na wika (descriptive) na gagamitin ng mamamayan. Ang PiliFilipino ay kritikal at istratehikong pagpili ng taong malay sa ubod at lalim ng kanyang wika upang maging kanyang wika sa pakikipagtalastasan, pamimilosopiya, paghahanapbuhay, pagkrikritika at iba’t ibang komunikatibong sitwasyon at pagkilos. 

                Kung kaya’t ibalik natin ang wika sa kaibuturan ng kamalayan natin at di lamang sa sanga-sangang dila ng gahum.

Advertisements
PiliFilipino: Isang Teorya ng Wika

Panels & Schedules of the 1st DLSU Graduate Students’ Conference

Departamento ng Filipino, Research & Publications Office of the

College of Liberal Arts and  DLSU-CHED Zonal Research Center

 

The 1st DLSU Graduate Students’ Conference

Kaisipang Filipino sa Iba’t Ibang Disiplina sa Loob at Labas ng Bansa

(Filipino Ideas Across Disciplines in and beyond the Philippines)

 

June 26-27, 2009

Yuchenco Lecture Hall 408,

Yuchengco Rooms 504 & 505

 

 

JUNE 26, 2009 (FRIDAY)

 

7:30-8:15 am

 

Venue: Yuchengco Hall Lobby

 

 

 

Registration & Snack

 

8:15-9:00 am

 

Venue: Y408

WELCOME ADDRESS

Br. Armin A. Luistro, FSC, President & Chancellor, DLSU

 

OPENING REMARKS

Dr. Jose M. De Mesa, Full Professor, DLSU

 

OFFICIAL OPENING OF THE CONFERENCE

Dr. Rhod V. Nuncio, Convenor

 

9:00-10:15 am

 

Venue: Y408

Plenary Session – A

 

Pilosopiyang Filipino

Fr. Leonardo Mercado, SVD

Dr. Florentino Timbreza

 

 

Parallel Session A1

Pilosopiyang Filipino:

Ugat at Direksyon (I)

Y408

Parallel Session A2

Araling Lokal: Kalinangan at Kasaysayan (I)

Y504

Parallel Session A3

Literatura at Kritikang Filipino

Y505

10:15-11:30 am Gripaldo and Mabaquiao on Filipino Philosophy:

A Critical Assessment of Two Attempts to Establish a Filipino Philosophy 

JJ Joaquin, DLSU

 

Filipino Philosophy according to Mercado and Timbreza: A Re-evaluation

Marella Ada V. Mancenido, UST

 

Ang Pagmemeron ni Roque Ferriols

Mark Joseph T. Calano, ADMU

 

Bayan at Pagkabayan sa Dalumat ng Salamyaan:

Ang Pagpopook ng Marikina sa Kamalayang-Bayang Marikenyo 

Jayson de Guzman Petras, UPD

 

PASINTABI: Konteksto ng Paggalang at Ugnayan sa Kapaligiran ng Bundok Banahaw 

Rolando V. Redor, Jr.,

Asian Social Institute

 

Ang Mali-Mali Bilang Diskurso at Pamuo sa Larawang Filipino

Rener R. Concepcion

Batangas State University

Pagbasa sa Wika ng Talampakan: Ilang Tala at Pagninilay sa Sariling Danas ng Lakbay-Sulat o Travel Writing
Louie Jon Sanchez, DLSU

 

Banal na Ahas, Ahas na Banal: Ang Ahas o Naga bilang motif sa mga piling panitikan ng Pilipinas

mula sa impluwensiya ng India 
Louise Vincent B. Amante, UPD
Kontra-Gahum: Pagsipat sa Tema, Pilosopiya at Ideolohiya ng Piling Kontemporaryong Tulang Radikal Tungo sa

Kontekstwalisasyon ng Kritisismong Marxista 

David Michael M. San Juan, PNU

 

11:30-1:00 am

Lunch

 

1:00-2:15 pm

 

Venue: Y408

Plenary Session – B

 

Pantayong Pananaw/Bagong Kasaysayan

Dr. Zeus Salazar

Dr. Rhommel Hernandez

 

 

Parallel Session B1

Araling Lokal: Kalinangan at Kasaysayan (II)

Y408

Parallel Session B2

Pilosopiyang Filipino:

Ugat at Direksyon (II)

Y504

 

Parallel Session B3

Internet Culture, Society & Technology (I)

Y505

2:15-3:30 pm Berinarew: Aral at Aliw

Emmanuel Dumlao, UPLB

 

Research Methodology in the Studies of Practices and Changes in the Ifugao Culture:  Challenges for Future Research  

John Octavios S. Palina, PhD, Saint Mary’s University

 

The Hegemonization of Pinakbet

Simon P. Caday, PhD, PLM

 

 

 

 

Sosyolohikal-Antropolohikal na Perspektibong Teyoretikal at Pamamaraan-Pananaliksik bilang Angkop at Sapat na Lapit sa Pag-aaral ng Pilosopiyang Filipino 

Mananaliksik: Emmanuel D. Batoon, UST

 

Understanding the Filipino through meta-mythology: A paper on Filipino philosophy 

Sidney Diamante, DLSU

 

Ethical and political philosophy in Ibalon epic

Ramon E. De Leon, DLSU

 

ICT-Integration in Education as a Social Practice in a Post-conflict Setting: An Analysis of an ICT-Integration in Education Program in ARMM

Donn David P. Ramos, Asian Social Institute

 

Engaging communities through Information and Communications Technology: The Public Library Experience 

Bernardita Gwynne P. Bondoc, UST

 

Maranaos and the Optical Disc Piracy in the Philippines

Vivencio O. Ballano,

St. Paul University Quezon City

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3:30-3:45 pm

Snack

 

 

Parallel Session C1

Araling Lokal: Kalinangan at Kasaysayan (III)

Y408

Parallel Session C2

Pilosopiyang Filipino:

Ugat at Direksyon (III)

Y504

Parallel Session C3

Pelikula, Media at Kulturang Popular

Y505

3:45-5:00 pm Ang ‘Mahikal’ na Gamit ng Daras (Adze) at mga Manik (Beads) at ang Implikasyon Nito sa Arkeolohiya ng Pilipinas Taj Vitales, UPD

 

Ang Lugar ng Pantayong Pananaw sa Arkeolohiyang Filipino:

Pangangailangan ng Isang Nakakonteksto

at Filipinong Pananaw sa Sinaunang Kasaysayan 

Joan Tara R. Reyes, UPD

 

Kain Tayo! Salo na! Pagnamnam sa Kaugaliang Filipino Tungo sa Makabuluhang Teolohiya

Williard Enrique Macaraan, DLSU

 

I am angry because you are unjust: A Filipino woman’s awakening to feminism

Jean Peracullo, PhD, DLSU

 

Freedom: Being With Oneself in an Other

Ignatius H. Vinzons, Lecturer, ADMU

 

Indigenized   Phenomenology

Jane D. Gallamaso, ADMU

 

A Theology of the Cup: Insights about the Cup of Blood of the (New) Covenant in the Synoptic Gospels’ Narrative of the Passover Meal

Christian Voltaire Metin, DLSU

 

Ang Bukod na Bukod na Pelikula: Ang Alternatibong Pelikulang Filipino Bilang Mapagpalayang Sining

Elvin Amerigo Valerio, DLSU

 

Ang Kapalaran ng mga Mapapalad/Bukas-Palad at Sawimpalad/Kapos-Palad sa Gulong ng Palad na Iginuhit sa Palad
(Ang Diskurso sa Horoscope sa mga Pangunahing Tabloid at Broadsheet)
Eros S. Atalia, UST

 

Isang silip sa mga nagwaging pelikulang ginawaran ng

Most Gender-Sensitive Film Award sa Metro Manila Film Festival

Sheryl Rose M. Andes, UP Film Institute

 

 

JUNE 27, 2009 (SATURDAY)

 

8:00-9:15 am

 

Venue: Y408

Plenary Session – C

 

Sikolohiyang Pilipino at Pilipinolohiya

Dr. Madelene Sta. Maria

Dr. Prospero Covar

 

9:15-9:30 am

Snack

 

 

Parallel Session D1

Politics & Governance (I)

Y408

Parallel Session D2

Internet Culture, Society & Technology

 (II)

Y504

Parallel Session D3

Health Social Sciences (I)

Y505

9:30-10:45 am De-culturalization and the Great Refusal: Toward a Critique of

Contemporary Philippine Society

Jeffry V. Ocay, Macquarie University, Sydney Australia

Political Philosophies of the Student Political Parties in the University of the Philippines Diliman: 1980-2008 (A Case Study of Filipino Student Movement Political Thought)

Albert P. Tijam, Jr. UPD

 

Legitimacy Strains in Post-People Power Philippines 

Liberty Orbe-Taruc, Macquarie University, Sydney

                                             

 

Blogging as the quintessential postmodern cultural artifact in the time of globalization

Aileen F. Macalintal, UPD

 

GLOBAL PANTAYO: Ang Diskursong Pantayong Pananaw sa Cyberspace sa Ika-21 Dantaon  

Michael Charleston B. Chua, UPD

 

Chromosomal Changes In Patients with Chronic Myelogenous Leukemia (CML)

Undergoing Chemotherapy

Ma. Celeste S. Soriano-Abad, DLSU

 

Experiences and Adaptive Responses Toward Aging Among Elderly Ilocano Women 

Junnile S. Paat, RN, DLSU

 

 

 

Parallel Session E1

Politics & Governance (II)

Y408

Parallel Session E2

Health Social Sciences (II)

Y504

Parallel Session E3

Araling Filipino: Kasarinlan  at Kaakuhan

Y505

10:45-12:00 nn The State as Meme and  Sustainable Development:

Piecing Together the Philippine Development Puzzle 

Louie C. Montemar, DLSU

 

The Geopolitics of the Bangsamoro Question and the Suggested BATNAs for both GRP and MILF  

Nassef M. Adiong,

UPD

 

The Empowered “Structuring Structure”: Review of the Commonalities in the Leadership Frameworks of  Youth Development Programs in the Philippines 

Marcia Czarina Corazon Medina, ADMU

 

Predictors of Family Functioning Among Adolescents: Implications

For  Curriculum-Based Program on Filipino Family Life 

Dr. Clarissa F. Delariarte, UST

 

Development of a Service Model for the Enhancement of the Medico-Dental Program Based on Morbidity Reports January 2008 to December 2008.

Ronan S. Estoque, DPA and Edgar G. Natividad, MD, TIP

 

 

 

Ang PADEPA at ang Pagpapaunlad ng Araling Filipino

Michael Francis C. Andrada, UPD

 

Pananamit, Pagpanggap, at Pagkilala: Ang Cosplayer Bilang Filipino

Anna L. Pineda, UPD

 

PagsasaFilipino ng Performance Studies: Tanghal Aralin o Aralin sa Pagtatanghal (Perfomans Istadis ba? O Araling Performance)

Reagan Romero Maiquez, PLB

 

12:00-1:00 pm

Lunch

 

1:00-2:15

 

Venue: Y408

Plenary Session – D

 

Literatura,  Kritika at Kulturang Popular

Dr. Isagani Cruz

Dr. Rolando Tolentino                      

 

 

Parallel Session F1

Political Economy & Development Studies

Y408

Parallel Session F2

Language, Math & Education

Y504

 

2:15-3:30 pm Colonial Legacies in Contemporary Capitalist Structures: A Historical-Institutional Analysis of

Origins and Change of the Philippine Economic System

Jet Olfato,

Nanyang Technological University, Singapore

 

The Employment Mismatch “Phenomena” in the Philippines – A Theoretical and Empirical Contribution to Philippine Labor Economics 

Robert Dan J. Roces, DLSU

 

The Use of the Multisystem Cultural Framework in

Managing the Ethical Conduct of the Agency

in Select Life Insurance Companies in the Philippines 
Dennis L. Berino, DBA, Ramon V. del Rosario Sr. Graduate School of Business

De La Salle University

 

A study of the semantic-syntactic correlation of control arguments in Filipino control constructions

Aquiles P. Bazar III, DLSU    

 

Solving the Odd Perfect Number Problem:

Some Old and New Approaches 

Jose Arnaldo B. Dris, DLSU

 

Socio – Economic Impacts of Selected Technological   

Educational Institutions in Metro Manila: Towards a Public Service Delivery Model

Ronan S. Estoque, TIP

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
3:30-3:45 pm

Snack

 

3:45-5:00

 

Venue: Y408

Plenary Session – F

 

Politics, Media and Governance

Dr. Eric Batalla

Dr. Antonio Contreras

 

5:00-5:30

 

Venue: Y408

ANNOUNCEMENT OF 10 BEST PAPERS

Prof. Jose Ma. Arcadio Malbarosa, Co-convenor

 

CLOSING REMARKS

Dr. Feorillo P.A. Demeterio III, Director CLA Research & Publications Office

Panels & Schedules of the 1st DLSU Graduate Students’ Conference

Ang teorya ng MALAM: Ang maling alam at ebolusyon ng kamalayan ng malay sa lipunan at pagkatao

(Binago ang titulo mula sa Ang teorya ng MALAM: Ebolusyon ng malay sa kaalaman at kalipunan ng lipunan sa kamalayan ng tao na hango sa aking Pasinayang Panayam Profesoryal Don Francisco Ortigas Sr. sa Araling Filipino noong Marso 25, 2009, 1:00-3:00 nh sa Ariston Estrada Seminar Room. Ang mababasa sa blog na ito ay ilang sipi mula sa aking panayam.)

 

ni Rhod V. Nuncio

 

 

 

II.

Pagdalumat-salita: Ang MALAM bilang teorya at teorya ng kaalaman

 

 

Lexical na pagdalumat-salita

Ang malam ay likhang-salita ko. Kombinasyon ito ng “mal” at “alam” o pinaigsing “am”. Ang mal ay salitang ugat na ang ibig sabihin ay mali, para sa salitang mal-edukado o mula sa Espanyol na ang ibig sabihin ay “kasamaan”(evil) o “kamalian”. Maaaring basahin din ito bilang pinaigsing “mali”. Sa salitang Latin, ang malus, mala, malum ay nangangahulugang masama (pisikal/moral). At sa Latin pa rin, ang malus (f) ay nangangahulugang “puno ng mansanas”, pansinin ang alusyon nito sa “puno ng karunungan ng kasamaan at kabutihan” mula sa Lumang Tipan (Old Testament) sa Henesis hinggil sa tsismis/kuwento/mitong Eba’t Adan.

          Ang “alam” o “am” mula sa dalumat-salitang “mal-am” ay tumutukoy naman sa alam, kaalaman (knowing, known, knowledge).

          Samaktuwid, kapag pinagsama ang mga kahulugan, ito ang mararating: maling kaalaman, masamang kaalaman. Sa papel na ito, dadalumatin ko ang epistemolohikal na elaborasyon ng malam o yaong “maling kaalaman”. Ang moral na implikasyon o yaong “masamang kaalaman” ay iiwasan ko munang talakayin sa pagkakataong ito, siguro’y para sa ibang panayam o sanaysay na aking susulatin na lamang.

          Tinangka ko ring alamin kung mayroon ba talagang salitang “malam” sa ibang wika, at kung meron man ano ang kahulugan nito. Mayron naman talaga, salamat sa internet, sa Google siyempre. Sa wikang Bahasa Indonesia, nangangahulugang gabi ang malam, malam ini ay ngayong gabi (tonight). Ang pasar malam nga’y “night market”. Subalit sa Encyclopedia of the Saivism ni Swani Parmeshwaranand, ang Anaava Malam ay isang puwersa, isang nilalang na may lakas na hadlangang maabot ang dalisay na kaalaman, “[It is]… a subtle force which obstructs pure intelligence from having its own way. (Google Books). Ang hinduismong pananaw na ito ang malapit na kahulugan ng “malam” na aking dinadalumat.

 

Diskursibong pagdalumat-salita

          Ngayon naman lalanguyin ko ang karagatan ng kaalaman para maiugnay sa ibang literatura ang dinadalumat ko. Kailangang gawin ito ng isang palaisip/paham/pilosopo bago magsabing pioneering, groundbreaking, kauna-unahan ang kanyang ideya. Pero sabi nga ni Roland Barthes, wala na raw tayong masasabi pa dahil nasabi na ng iba ang sasabihin natin. O di kaya’y ang lahat ng susulatin natin ay uuwi lang naman dili iba’y kay Plato lang naman (All philosophy is just a footnote to Plato). Mali silang dalawa. Marami pa tayong dapat sabihin at marami pa tayong alam na di pa nila alam.

          Simulan natin kay Rene Descartes, ang tinuturing na ama ng modernong pilosopiya. Sa kanyang pakiwari, isang problema kung paano matitiyak ang katiyakan ng lahat. Ang problemang ito’y nakapasok sa sangay ng pilosopiya na tinatawag na epistemolohiya. Pinag-aaralan dito kung paano natin “malalaman na ang nalalaman natin ay totoong alam natin”. Nabuo ni Descartes ang tinatawag na methodic doubt o ang “metodikong pagdududa”. Aniya, ang unang paraan ay pagdudahan natin ang lahat ng ating nalalaman. Kung nagdududa ka, di mapagkakamaling nag-iisip ka, at kung nag-iisip ka, di mapagkakamaling umiiral ka. Cogito ergo sum! (I think, therefore I am). Kumbaga, sa pagdududa nagsisimula ang lahat, sa pagdududa rin matatamo ang katiyakan. Subalit hindi pa rin ako kumbinsido kay Descartes o sa kanyang Cartesian Methodic Doubt. Sa kanyang sinulat na Meditation I, katwiran niyang baka niloloko lamang tayo ng isipan natin, tulad ng isang baliw. Agam-agam din niya kung ano ang pinagkaiba o paano natin masasabing gising tayo kumpara sa nananaginip lamang tayo. Siyempre pa sinagot ito ni Sigmund Freud sa kanyang The Interpretation of Dreams , apat na daang taon ang nakalipas. Ang ikatlo’y baka may isang makapangyarihan, malisyoso at masamang nilalang na nililinlang tayo na paniwalaan ang lahat ng alam natin. Kung mapapansin ninyo, sa ganitong linya ng pag-iisip tumatakbo ang binanggit ko kaninang galing kay Swani Parmeshwaranand, ang Anaava Malam. Ganito rin ang pananaw ng teolohiyang Kristiyano, isang nilalang ang kasamaan, isang puwersang entidad – ang simpleng kabaligtaran ng kabutihan, ng Diyos.

          Balik tayo kay Descartes. Ang pagdududa sa akin ang pinakamahinang paraan sa katiyakan ng kaalaman. Kung mayroon din namang pinatunayan si Descartes, iyon ay ang nag-iisip tayo, na sasabihin kong pinatunayan na rin ng mga tsonggo bago pa man sila mag-evolve bilang tao. Maya-maya babalikan ko ang puntong ito. Dalawang binary switch lamang ito: ang totoo at hindi totoo, ang tama at mali, ang tiyak at di tiyak. Kapag pinagninilayan mo sabay ang dalawang ito, nagdududa ka, nililima kung ano ang opsyon. Subalit sa mga Pinoy bagsak ang grado ni Descartes sa eryang fuzzy logic. Sa atin hindi lamang binary switch/binary opposition – kundi multivariate ang tugon tulad ng medyo, pwede na, siguro…ok lang. Kapag tinanong na masama ba ang ginawa ko sa girlfriend? Sagot ng Pinoy, medyo. Kung maganda ba ang pantalon sa akin, ang tugon ay “pwede”. Kung mahal mo ba ako, “ewan” ang tugon.

          Pero paano kung ang tiniyak-tiyak nating kaalaman ay nakasalig sa maling kaalaman? Tulad ito sa katotohanang binitawan ni Ptolemy at ng dogma ng simbahan na sinupalpal naman nina Copernicus at ilang daang taon pa ni Galileo Galileo, ang geosentrikong pananaw. Paanong ang katotohanang natira, matapos ang prosesong metodikong pagdududa ay mali rin pala?

          Kay Edmund Gettier, pinroblematisa niya ang batayan ng ating kaalaman na para sa mga epistemologist o analitikong pilosopo ang kaalaman ay “mapangangatwiranang totoong paniniwala” o justified true belief (JTB formulation). Paano na ang isang katotohanan o pinapalagay na totoo ay nakasalig sa maling kaalaman/premis. Halimbawa ito ng argumento ni Glenn May (1996) tungkol sa posthumous reconstruction kay Bonifacio ni Teodoro Agoncillo at iba pang historyador at kasama na rin si Ambeth Ocampo mula sa kanyang aklat na The Bones of Contention (2001). Siyempre pa krisis ito ng lehimitasyon ng katotohanan, na walang pinagkaiba sa ilihetimong posisyon ni Gloria Macapagal Arroyo, na alam niyang nanalo siya sa 2004 eleksyon dahil alam na alam niya nga sa tulong ng isang Comelec Commissioner, ngunit nakasalig naman sa kondisyon ng pandaraya. Totoong ika-14 siyang Pangulo ng Republika ng Pilipinas, ngunit ang tanong: totoo kayang nanalo siya? Hindi ito mito-mitohan lang katulad ng ipinapalagay ng mga structuralist na mga antropologo o teoristang poststructuralist tulad ni Roland Barthes sa kanyang Mythologies , kundi isang mapapangatwirang totoong paniniwala, o justified true belief sa pananaw ni GMA at ng mga cohort, spin-doctor na naglipana sa ating pamahalaan. Sa katunayan, ang aking akusasyon na mandaraya at korap na Pangulo si Gloria Macapagal Arroyo ay isang ding “justified true belief”. Samakatuwid, ayon kay Gettier, ang isang maling katotohanan ay maaaring pangatwiranang tama at totoo rin? Ano na ngayon ang totoo sa di totoo?

          Pero bakit ba nating hinahayaang manungkulan ang isang mandaraya at korap na Pangulo? Bakit mayroong pagsasatabi sa lipunan, may ginagahum, may nilalaspatangan sa lipunan. Si Karl Marx ang naghain ng kasagutan mula sa pagbasa niya kina Feuerbach at Hegel. Ito ang kontrobersyal na teorya ng “false consciousness” o lisyang kamalayan, na inangkat at inangkop naman ni Renato Constantino (1982) para sa tesis naman niyang ang “misedukasyon ng mga Pilipino”.

 

 

Konklusyon

            Mula sa primal fear, animal at natural instinct, human instinct natin, mayroon tayong final dread – ang huling kinakatakutan natin, kaya tinatakasan natin ito sa ating kamalayan. Naitanong na ba ninyo sa sarili ninyo, paano kung wala na ako sa mundong ito? Ano na ang mangyayari sa kamalayan ko? May pupuntahan ba ako? Saan ako pupunta? May buhay ba na lagpas sa kamatayan? Isang iglap wala nang lahat.

          Ngayong malay na may kamalayan ako, mabuti pang rebisahin o talikuran ko na ang cartesian doctrine.

          Nag-iisip ako, samakatuwid, ako’y malay.

          Kung malay ako, mapagduduhan ko ang lahat, kasama pati ang aking pag-iral.

          Kung hindi totoo ang aking pag-iral, samakatuwid, ako’y isang kawalan.

          Nag-iisip ako, samakatuwid ako’y kawalan!

          Sa Latin, cogito, ergo finis!

Sa Ingles, I think, therefore, I end .

 

 

 

 

Ang teorya ng MALAM: Ang maling alam at ebolusyon ng kamalayan ng malay sa lipunan at pagkatao