PiliFilipino: Isang Teorya ng Wika

Panayam Profesoryal Cecilio M. Lopez sa Wika at Panitikang Filipino

ni Dr. Rhod V. Nuncio

(Sipi mula sa babasahing papel ng panayam sa Y407 Pamantasang De La Salle, Marso 30, 9:30-11:00 n.u.)

Ang limitasyon ng aking wika ay siyang limitasyon ng aking mundo. – Ludwig Wittgenstein (TLP 1922)

Anong teoryang pangwika ang maaari nating gamitin para ipaliwanag ang kasalukuyang hubog, anyo at takbo ng wikang Filipino? Paano ito makatutulong upang maging masinop at masinsin ang ating analisis ng wika at ang naturang gamit nito para sa mga tao at sa lipunan niyang ginagalawan?

                Ito ang dalawang pangunahing tanong na sasagutin ko sa panayam na ito. Ang una ay tumutukoy sa pagkakaroon o kawalan ng internal na banghay o istruktura ng wika natin na pundasyon o basehan ng performatibong kakayanan ng mga Filipino na gamitin ang wikang Filipino. Samantala ang ikalawa nama’y tumutukoy sa praktikalidad ng teorya upang tasahin at usisain ang nangyayaring pagbabago ng wika sa gitna ng mabilisang pagbabago ng ating panahon.

PiliFilipino – ito ang inihahaing panimulang teorya upang suriin ang paimbabaw, malaliman at kaibuturan ng wika.  Ang tatlong bahagdang ito ng wika ang magiging punto ng analisis at pagdadalumat. Hango ito sa sinabi ni N. Chomsky (sa Searle 1971) na mayroong surface structure (paimbabaw) at deep structure (ubod) ang wika. Ang sa akin naman, may pumapagitna sa dalawang level na ito, ang middle structure na tatawagin kong lalim ng wika. Ito ang nawawala sa kayarian ng wikang Filipino (WF). Sa madaling salita, walang lalim ang wika dahil walang gramatikang nakaugat sa internal na himpilan ng ating kamalayan. Tanging ang malakas at dominanteng paimbabaw na puwersa na mula sa iba’t ibang direksyon, ideolohiya, adbokasi ang kasalukuyang nagiging sandigan at batayan sa pagbabagong pangwika. Sa ngayon hangga’t di matutugunan ang kakulangan sa lalim at ubod ng WF, ang paimbabaw na level ng wika ang tumatayong stratehiya sa pagpili, pagpilipit at pagpipilit na lumabas ang kakanyahan ng wika. Ang tanong nga lang, hanggang kailan ito tatagal? At aasa lang ba ang lahat sa politikal at ideolohikal na bangayan ng mga makawika ang hinihintay na pagkagulang ng WF? Ika nga’y matira ang matibay!     

Katulad ng nabanggit, paimbabaw ang debelopment ng wikang Filipino. May tatlong pananaw tungkol dito:

a.)    Kasalukuyang nililinang pa rin ang wika mula sa pinagbatayang wikang Tagalog at ang nakalululang hamon na paglinang nito mula sa mga katuwang na wika sa bansa,

b.)    Mabilis na paglaganap ng Taglish sa iba’t ibang domain ng kaalaman at praktika,

c.)     Interbensyon ng gahum (estado, iskolar, media) na nakakaapekto sa menu ng pagpili, pamimilit at pagpilipit sa wikang Filipino.

… … …

PAIMBABAW NA WIKA

Ang puwersa ng pagbabagong wika ng WF ay hindi nakatarak sa kognitibong kakayahan ng tao kundi sa samutsaring timpla (o gimik) at interbensyon ng mga institusyon, grupo at mga polisiyang bitbit ng mga ito. Bakit hindi nagmumula sa kognisyon o sa mental na proseso ng paglikha ng wika? Dahil madalas at sa maraming pagkakataon ang internal na lohika at istruktura ng pag-iisip natin ay nakakapit sa banyagang padron, sa banyagang wika – Ingles. Pansinin:

  1. Ang makabagong alpabetong Filipino ay binibigkas ayon sa Ingles. May implikasyon ito sa ponetika dahil nabaligtad ang prinsipyo ng “kung ano ang bigkas, siya ang baybay”. Imbis na phonocentric (una ang tunog kasunod ang baybay) naging graphicentric (kung ano ang letra sa Ingles, ito ang baybay). Kung kaya’t mamimilipit sa pagbigkas ang maraming batang mag-aaral ng WF kung ito ang prinsipyong susundin sa ponetika ng WF.  Ang “bahay” ay bibigkasing “bey-hey”.
  2. Ang pagbaybay ng mga hiram na salita at paglahok nito sa sintaktikang anyo ng pangungusap ay nakakiling sa Ingles.  Hal. Nakaka-turn-off naman ‘yang friend mo. So, yabang!  Marahil sa mga Manileno o elistang namimilipit magFilipino o mag-Ingles, ito ang makabagong syntax sa palabuuan ng pangungusap. Laganap din ito sa broadcast media, showbiz, advertisement, interbyu sa mga politiko at kabataang cosmopolitan kuno ang oryentasyon sa kasalukyan.
  3. Ang tinatawag na code-switching ng mga dalubwika (Sibayan, Baustista, Cruz) ay totoo namang di code-switching dahil ganito naman ang kaayusan at kayarian ng pangungusap sa mga wikang lubos-lubos ang panghihiram ng mga salita. Wala nang switching na nagaganap dahil lantaran na itong lumilitaw sa mga diskursong gamit ang WF. Syntactic-semantic substitution ang nagaganap dahil ang paggamit ng i-, pag-, mag-, nag-, kaka-, um-, na-  ay sadyang naghihintay ng halinhinang mga salitang banyaga o hiram nagiging structurally flexible sa formang Taglish.

 

i-zerox, pag-zerox, mag-zerox, kaka-zerox, i-solve, pag-solve, nag-solve, kaka-solve
i-text, pag-text, mag-text, kaka-text, na-text i-equate, pag-equate, mag-equate, kaka-equate
um-attend, um-increase, um-order, um-answer  

 

Kung kaya’t multiple substitution ang pedeng gawin dito na maiaayos o mailalapat din sa pangungusap.

Hal. “I-zerox mo ang papers mo sa promotion.”  “Ok na kaka-zerox ko nga lang.” Ang Tagalog/Filipino component (unlapi o hulapi) ay laging co-dependent sa hiram na salita, subalit nanatiling buo ang salitang Ingles o ibang hiram na salita.

Wala namang ganitong halimbawa (co dependent ang Ingles sa Filipino):

Re-ayos mo na yan!

Anti-makabayan ang mga trapo sa Congress.

Pindotize (na katawa-tawa ang dating) mo yong keypad.

Hindi ang wikang Ingles ang kalaban natin. Maaaring matuto ang isang tao ng higit pa sa dalawang wika. At kapag sinabi nating kakayahang bilingual o multilingual, nararapat na magkapantay ang kabihasaan ng isang tao sa pagbasa, pagsulat, pakikinig at pagbigkas sa mga wikang ito. Hindi tingi-tingi.

Ang problema’y kapabayaan at ang pagpapaubaya na sa darating na panahon, gugulang at uunlad din ang WF. Fatalistikong pananaw ito. Tila si Juan Tamad ito na naghihintay sa pagbagsak ng bayabas sa kanyang bibig. 

Kung kaya’t nangyari ang iba’t ibang direksyon at agendang pangwika na batay sa interes ng iilan at uso ng panahon. Ang iba’t ibang direksyong ito ay unti-unting nawawala’t namamatay, unti-unti nauungusan ng malalaking diskurso tulad ng globalisasyon, industriyalisasyon at postmodernismo. Kung kaya’t sa ating bayan mismo, nagtatalaban ang mga ito at naiiwang nakatindig ang mapanuksong alternatibo – ang gawing wikang ofisyal at panturo ang Ingles.

Tingnan natin ang iba’t ibang direksyon na narating ng ating wika sa kasalukuyan:

1.)    Ang WF ay Taglish – wikang bunga ng eksposyur sa midya, paimbabaw at walang malinaw na gramatika (kung meron man contingent ito at nakabatay sa talastasang publiko), ang wikang “maiintelektuwalisa ayon kay Bonifacio Sibayan” (sipi mula kay Sison-Buban 2006)

2.)    Ang WF ay Taglish na may varayti sa iba’t ibang wika sa bansa ayon kay Isagani Cruz

3.)    Ang WF ay batay sa Tagalog o ang pananaig para rin ng puristikong gahum o ng Imperial Tagalog; walang pagkakaiba ang Filipino at Tagalog ayon kay Cirilo Bautista (pananalitang ibinigay sa lunsad-aklat ng Galaw ng Asoge, 2005)

4.)    Ang WF ay larong-wika na pinasok ng mga batang manunulat ngayon, iskolar sa iba’t ibang larang sa akademya, na walang malinaw na alintuntunin ng laro ngunit nangingibabaw na examplar ng kasalukuyang anyo ng wika

… … …

UBOD NG WIKA

                Ang ubod ng wika ang unibersal na forma o kaayusan ng basikong yunit ng kamalayan na taal nang matatagpuan sa isipan ng tao. Kumbaga ito ang template ng isipan natin na yari na – naghihintay na mapunan, mahubog, malilok, at maisaayos ayon sa idaragdag na istruktura ng natural na wika. Kumbaga ito ang “universal o generative grammar” ni Chomsky, ang “private language” ni Wittgenstein, “archi-writing” ni Derrida. Bago pa man may istruktura ng wika, may nakalikha nang istruktura ang isip na tatanggap at mag-oorganisa ng kamalayan ng tao. Kaya’t may kakayanan ang lahat ng tao na matuto ng wika, ng kahit anumang wika, dahil sa ubod ng wikang nakahimpil sa isipan natin. Ito ang a priori grammar. Ito rin ang nag-uudyok sa imahinatibo’t malikhaing paraan ng isip natin na ikonstrak ang wika batay sa iba’t ibang modalidad/range/linguistikong yunit sa pagkatuto ng wika… … …

LALIM NG WIKA: GRAMATIKANG FILIPINO?

Lahat ng buhay na wika (natural languages) ay dumaraan sa mahabang panahon ng pagbabago at madalas hindi developmental ang yugto ng pinagdadaanan nito kundi retardasyon at tuluyang pagkawala. Alam natin ang magiging kahihinatnan ng maramihang puwersang pangwika na paimbabaw na nagtatalo-talo at naghahalo-halo sa isip at kamalayan ng tao. Higit pa riyan, nagpapaubaya at nagpaparaya ang mga ispiker-tagapakinig ng wika dahil wala silang masandigang internal na lohika o gramatika ng wikang naririnig at nababasa nila. Alalahanin natin ang sinabi ni Emerita S. Quito (1989/2010: 23): “Hanggang ngayon, tayo ay nasasadlak sa kabulukan ng Taglish. Ang maikling kasaysayang ito ng wika sa ating bansa ay nagpapahiwatig ng dalawang bagay. Una: pagkatapos ng 88 taon, hindi pa rin maaaring sabihin na ang Pilipino ay natuto na ng wikang Ingles; at ikalawa, lumaganap ang isang bulok na wika, ang Taglish, na hindi Ingles at hindi Filipino.”

Mahalaga ang lalim ng wika dahil:

  1. Ito ang nagsasaayos ng mga signal o yunit ng ubod ng wika para maging natural na wika,
  2. nagsisilbi itong auditing at editing facility sa isip ng gumagamit ng wika,
  3. ito ang precursor ng imahinatibong pag-iisip ng tao ayon sa tuntunin ng wika niya at ng daynamikong kakanyahan at kakayahan ng wika sa pagpapakahulugan
  4. nagiging transisyonal at transgenerational ang pagsasalin ng pagkatuto ng wika na di nakadepende sa kung ano ang uso at pinapauso
  5. intralinguistic facility ito para sa transformasyon ng wika ayon sa pagbabalanse ng internal na lohika ng kanyang wika at ng praktika/gamit ng wika bunsod ng pagbabago sa lipunan at iba pang external factor.

… … …

Ang pagpili ng Filipino bilang wika ay mangyayari sa kailaliman ng kanyang isip at kung magkagayon malayong-malayong mabubuwal nang agad-agaran ang Filipino (tao at wika) sa daluyong ng pagbabago sa mundo at lipunang ginagalawan. Ang PiliFilipino ay panimulang pagtatangka sa pagteteorya sa wika at analisis ng WF na may sandamakmak na varayti. Inisyal na hakbang ito sa binubuong teorya ng wika at sa implikasyon nito na ang istruktura ng WF ay dapat nakaangkla sa lalim at ubod ng wika o sa gramatika (prescriptive) at pre-grammar (individuated inscription) ng isang tao. Ang paimbabaw na wika’y di maglalaon ang magiging natural na wika (descriptive) na gagamitin ng mamamayan. Ang PiliFilipino ay kritikal at istratehikong pagpili ng taong malay sa ubod at lalim ng kanyang wika upang maging kanyang wika sa pakikipagtalastasan, pamimilosopiya, paghahanapbuhay, pagkrikritika at iba’t ibang komunikatibong sitwasyon at pagkilos. 

                Kung kaya’t ibalik natin ang wika sa kaibuturan ng kamalayan natin at di lamang sa sanga-sangang dila ng gahum.

Advertisements
PiliFilipino: Isang Teorya ng Wika

Language Rationalization of Technical Terms in Asian ICT Perspective

 

Rhoderick V. Nuncio

Departamento ng Filipino

De La Salle University-Manila

Philippines

rhodnuncio@yahoo.com

 (binasa sa Singapore noong June 2, 200 at nailimbag sa book proceedings ng ASIALEX  Conference. Ang sanaysay na ito ay sipi mula sa orihinal na papel. Di maaaring kopyahin o iprint at ilimbag nang walang pahintulot sa awtor)

Abstract. There is an increasing number of new words within the practice and domains of information and communication technology today. These words typically lend hands in constructing a technical language diffused in consumerist societies understood one-sidedly by its creators/producers/owners of technology.  These words if compiled and studied reveal the following categorizations: (1) technospecialist (2) technoacademic (3) technoeconomic, and (4) technocultural.  In order to construct users/consumers own meanings of technical terms as they interface with gadgets and other technological tools they negotiate and invent words to approximate their understanding of the practice and the experience. On the one hand, the increased technical rationalization of modern society has paved the way to reflexive construction of knowledge of which technical and everyday languages, on the other hand, are more disparate and widely delineated than ever. However, it is obvious that functionality and sophistication of these machines like computers, cellphones, handhelds decrease our understanding of its “technicality.” A mere utterance of “WAP” suggests nothing but a buzzword in cellphones and palmtop use. It is understood as a “feature” and bears no lexical meaning as far as the users/consumers are concerned. It is a sign of ICT’s complexity. Hence, this paper explores the epistemological gap between technical and everyday languages and relates this assumption with ICT’s rapid innovations/evolutions and society’s modernization. How do technical words fulfill the vision of a common language, a rationalized language, as Asians embrace technology? Does it lead to that direction given the present technological condition?Or does it command a new direction to be explored due to ICT’s accelerated complexity and rationality?

Introduction

Technological innovations are involved in the increasing rationalization of social practices. The rate of change evident in a society driven by Information and Communication Technology (ICT) is tremendous. For only about two decades, people are exposed and are led towards a new generation of technological way of life with the upsurge of computers, the Internet and mobile phone use. The precious commodity today is information. In fact Albert Borgmann (2000) pronounces that this is the age of technological information, i.e., information as reality. Efficiency, calculability and speed are basic engines of technological rationality. The blueprint for these wonders is framed by ICT. What is apparently happening is the novelty of appearance of knowledge space, which dramatically brings about the phenomenon of information revolution. Orality was the carrier of unmediated information, until the ecriture (the system of writing), the printing press, radio, television, and computer came. Now, information traverses wide space of actual and virtual communities within a borderless world in just a short time, in real time. Using available technology today, this amount of information, however, is mostly communicated in technical terms. Hence, a new language is being socially constructed, as ICT is being diffused and popularized at the same time to meet the demands of social change. It is at this rate of hyperchange that language is also deemly rationalized to swim through the paths of ICT, that is, to be complicit too with the demands of codifying (encoding, decoding) and translating new ways of expressions and communications. This is what the paper intends to share by mapping a chink in the domain and practice of language use of ICT technical terms in relation to the rate of technological change. The domain is typically related with modernization and rationalization laying down the groundwork for the possibility of ICT, whereas, the chink in that domain points to a need for a de-rationalized language of ICT in Asian perspective.

The process of language rationalization of technical words

If technology should have been the key towards alleviating the condition of man, its democratization in terms of accessing, understanding, communicating, utilizing and distributing it, should correspond to the level where its growth becomes expansive across cultures, nation-states, race, gender, class and time. Its democratization should start with forging a common language—a vision that can be communicated today and in the future, and that can be shared and utilized for human development and societal advancement around the globe.  Al Gore describes this in part as “the rising standards of living and literacy, and an even widening circle of democracy, freedom and individual empowerment” (Leer 1999: 7). Technology should itself be a language, a common language to all. This is the aim of the rationalization of technical language. Accessibility to that vision necessitates familiarizing with technical use through learning and mastery of technical words in meaningful discernment and actions. How do technical words fulfill the vision of a common language, a rationalized language? Does it lead to that direction given the present technological condition?

First and foremost let’s discuss the basic element of this language: technical words. Here is a simplified definition of technical words: these are specialized terms bearing material, ethereal and operational concepts about systems, processes, products, structures and services made possible by or through the use of technology.

Concepts Words/terms
Material (physical attributes) Computer, monitor, mouse, keyboard
Etheral (nonphysical attributes) Cyberspace, MUD, blog, VR games
Operational (functionality) MS word, email, chat, sync

 

This brings people closer to what we call as technical knowledge through the mediation of technical language and its relation to a technological reality. Technology is always connected with gadget, machines and equipments. It is first and foremost a material creation. Technology talks about a purpose; moreover, it gives answer to perennial questions/problems of man. It becomes a social condition when it is communicated, when it becomes part of the lives of many people.

Technical words are by-products of its corresponding reference to the material inventions/creations with these following categories: its physical/nonphysical attributes (what it is), its operations (what it offers, how it works), its users (who’s the intended user) its output/benefit (what it does), its limitation (what it can’t do), its extent (how far it can work). There are four ways in considering how technical words and technical language evolved:

1. Technospecialist domain—independent-private, commercial, or state-funded explorations, experimentations and inventions of new technological systems, processes, structures, services and products for the future. Experts, scholars, scientists, engineers and specialists converge to bring into life scientific and technological discoveries and inventions that answer present needs and anticipate future worries. Information on this regard is highly classified, restricted to few personnel and not yet for media consumption. An example of this is the birth of the Internet, which was originally clouded in secrecy by the military and the academe in the United States in the 1960s (Dery 1996). The need at time was to maintain military communication in the event of a nuclear attack (future anxiety). Technical words are “very specialized” in this regard like downlink, http, speech codex, chip rate, etc. (Lightman 2002)

2. Technoacademic domain—public sphere, opening the gates of selective and premium results of research to the public, which is actually reserved to academics. It oftentimes invites debates and confirmation or negation of claims of new discoveries in scholarly journals, in conferences, symposia and lectures.   As it survives the rigorous academic test, technical knowledge is passed on through teaching, dissemination, and evaluation. Technical words are used in academic discourse. 

3. Technoeconomic domain—national to global sphere: patenting the invention, copyright of intellectual properties, mass production, distribution and consumption. Technology enters the domain of popular culture and politics mediated by State intervention or non-intervention and by media hype with loads of publicity gimmicks. Hence, techincal words constitute a market-driven/informalized language in consumerist societies (Shortis 2001).

                4. Technocultural domain—inner sphere, sphere of consumption, appropriation, internalization (Shortis 2001). ICT users and consumers negotiate and invent words to approximate their understanding of the practice and their experience as they interface with gadgets and technological tools. It is this domain that translating technical words as part of/ as ordinary language and other forms of language (literary, humanistic, creative) becomes evident. 

Thus technical words’ meaningfulness rests on the attributes and the functionality of referents being used and understood within technical/technological conventions. It is therefore arbitrarily coined and exclusively used initially by specialists in the fields of science and technology. Furthermore as technicality reinforces functionality and utility of technology, and less its complexity, it therefore, rationalizes human and social actions, expectations, behaviors, and conditions.  A computer becomes technical because it is functional and useful, however, as soon as it chunks out it ceases its inherent technicality—it becomes an artifact with meaningless and unpurposive end. Hence, technical words common in ICT terminologies face an indeterminate erasure in each passing time as ICT revolution accelerates. The trend today is this: as ICT accelerates its technicality (upgrading and ceaseless innovation of functions and utility), the more it transforms to complexity, the more information overload comes in our way, the more technical words become meaningless, and the more people loses the direction to map out what lies ahead.

technospecialists
technoacademic
technoeconomic
technocultural
Producers and inventors ofNew technologies
Users of ICT are  narrowed down and become exclusive with highereconomic &

cultural

capital

Figure 1. Technicality pyramid-Hierarchy of language rationalization of technical words
Figure 2. Complexity inverted pyramid as a digital divide

 

Complexity and derationalization

As the level of ICT’s rapid change and innovation increase in just a short time, the amount and kind of knowledge gained or expected from it contracts or diminishes in the marginalized sectors or in newly growth areas of developing countries (like Asia). In this scenario, while the rest of the Western World and NIC (newly industrialized countries) welcome the dawn of the new milennium with the advent of 3G and 4G technologies; unfortunately, other parts of the world are still lurking in limbo: no telephone lines, no Internet, no information revolution. Innovations must deaccelerate so that developing countries could catch up. A greater space of digital divide is created if these developing countries are forced to embrace the “present technologies.” Technical words become useless as its referents are phased-out because of the fast moving upgrades and innovations in hardware and software technologies.  A formula of one “step back and one step up” means considering the potential need to know and use immediate past technologies in relation to existing ones and how this would have productive effects in anticipating and using new ones.

Another scenario is this: technological complexity takes over the lives of people and not the other way around. This is what Neil Postman  (1993) called as the “surrender of culture to technology.” It becomes a way of life where human beings could not live without technology, no matter how complex it is. Donald Norman (1998) also points out the complexity of computer in the age of ICT. According to him:

There are three major reasons for the complexity: the attempt to make a single device do too many things; the need to have a single machine suffice for every person in the world; and the business model of the computer industry. (Norman 1998: 77)

Related to the third reason of complexity, the best way to sell technogadgets is to leave rooms for curiosity and ignorance. People will become curious as media hype reign the publicity of new product. As a result, people become ignorant as they become compulsive buyers without knowing what they are actually buying and why they are buying it. Therefore it incites false curiosity and dumbfounded ignorance of mass consumers. The technoeconomic domain takes over and controls the direction of ICT as it detaches from technospecialist and technoacademic domains. What we have now is an information marketplace, which is:

…the collection of people, computers, communications, software, and services that will be engaged in the intraorganizational and interpersonal informational transactions of the future. These transactions will involve the processing and communication under the same economic motives that drive today’s traditional marketplace for material goods and services. (Dertouzos 1997: 10)

However, we have an information or ICT marketplace without a standard, singular, global information infrastructure. Ironically this is what Dertouzos (1997: 16) admittedly proclaimed in his book, What will be; as well as in Lightman’s (2002: 27), Brave New Unwired World; and in Alvin Toffler’s essay, “Shocks, waves and power in the Digital Age” (Leer 1999: 23). And since, the major economic and political gatekeepers of ICT are the highly industrialized and developed countries, the distribution and acceleration of ICT revolution and evolution are selective, narrowed down and exclusive to those who might have the capacity to buy out or implement technologies from multinational companies of these countries. Developing countries mostly from Asia and Africa have no choice but to subscribe to one-sided ICT infrastructure and to be coerced in embracing the “present” technologies.  In relation to this, language rationalization has manifested the following conditions: artificial rise of English as the standard medium of ICT and the increasing complexity of ICT. There is a tendency to have a wider epistemological gap between technical language in English and ordinary language use in Asia. Technological innovations and inventions originated mostly from the Western countries and hence it demanded the imposition of English as the language of ICT. However, innovations and inventions are not anymore the monopoly of the West. Asian countries have also earmarked on the technicality pyramid of improving and competing with American and European technologies.

  1. Japan, China and South Korea have earned respect from global market as they develop their own technospecialists reshaping the global information infrastructure (Lightman 2002: 244-298).
  2. Singapore and Japan boasted academic centers of excellence in the fields of science and technology increasing the public sphere of experts discussion and academic/scholarly exchange in the region.
  3. A dirigiste approach or the State interventionist model in policymaking, implementation and improvements of ICT in Singapore, Japan, Korea, Taiwan, China has produced alternative and viable program of actions as against the neo-liberal approach of the West (Moore1998: 156-157).
  4. Technical language and knowledge are derationalized as translation, codification and internalization of technical words become evident in China using Mandarin, in the Philippines using Filipino and other Asian countries in their respective lingua franca. There is a movement of derationalizing the language of ICT to slim down the digital divide and to popularize/democratize ICT in local communities.
  5. More popular use of cellphones and the internet in Asia has led to technocultural domains of inventing and appropriating new words as Asians interact with these technologies. 

 

Conclusion

The increasing complexity of ICT and the breakdown of an English-based ICT language have led to derationalization. Asian countries are continuing to become potent partners in attaining the vision of ICT and not just as consumers of surplus technologies from the West or from developed countries. It would need more time to realize this as Asia’s role becomes significant in slowing down the acceleration of technological change. It is reshaping the information highway or dismantling the ICT marketplace as it redistributes the effects, benefits and wonders of ICT. Soon enough, Asia would become a major playing field in closing the gap of digital divide and in increasing its stakes in technicality beyond complexity. The derationalization of ICT language brings forth greater heights and higher leaps of technological change which center on meaningful actions towards human development and societal advancement.  This is the heart of an ICT perspective/vision in Asian context.

References

Borgmann, Albert (2000 ), Holding on to reality: the nature of information at the turn of the milennium. (University of Chicago Press).

Dertouzos, Michael (1997), What will be. How the world of information will change our lives (London: Judy Piaktus Limited).

Dery, Mark (1996), Escape velocity: cyberculture at the end of the century. (Hodder & Stoughton).

Gore, Al (1999), ‘Putting people first in the information age’, in Anne Leer (ed), Masters of the wired world: cyberspace speaks out. (London: Pearson Education Limited), pp. 7-17 (Ch.1).

Lightman, Alex with William Rojas (2002), Brave new unwired world: the digital Big Bang and the infinite internet (New York: John Wiley & Sons, Inc.).

Moore, Nick (1998), ‘Confucius or capitalism? policies for an information society’, in Brian Loader (ed),  Cyberspace divide: equality, agency and policy in the information society (London and New York: Routledge), pp. 149-160 (Ch.9).

Norman, Donald A. (1999) The invisible computer (Cambridge, Massachusetts: The MIT Press).

Postman, Neil (1993), Technology: the surrender of culture to technology (Vintage).

Shortis, Tim (2001), The language of ICT (London: Routledge).

Toffler, Alvin (1999), ‘Shocks, waves and power in Digital Age’, in Anne Leer (ed), Masters of the wired world: cyberspace speaks out. (London: Pearson Education Limited), pp. 22-30 (Ch.1).

Language Rationalization of Technical Terms in Asian ICT Perspective

Ultraman ba kamo?

Unang-una,  lubos akong nagpapasalamat sa mga taong dumating sa lunsad-aklat ng aking kauna-unahang nobela noong Agosto 27, 2009 sa Tereso Lara Seminar Room ng Pamantasang De La Salle-Maynila. Kay Dr. Beth Morales-Nuncio na tinanggap ng buong puso ang regalong ito sa kaarawan niya, kay Dr. Fanny A. Garcia na bumansag ng “flash novel” sa akda ko, Kay Dr. Josefina Mangahis na unang tumawag sa aking nobelista, kay Wena Festin na napraning sa isang karakter sa nobela at siya na ring nag-edit ng manuskrito, kina Rod Yabes at Randy Nobleza na tinawid ang Maynila mula UP Diliman, kay Dr. Omel Hernandez sa ilang detalye ng salin at pagbabalik-kasaysayan, Dr. Yum Demeterio na nag-emsi, kay Dr. Isagani Cruz na hinabol ang okasyon kahit tapos na ito, sa mga kaguro sa Departamento ng Filipino at mga estudyanteng Lasalyano  – maraming-maraming salamat po sa inyo!

Nang binasa na nina Beth, Wena, Omel ang paborito nilang bahagi sa nobela, naramdaman kong nakahiwalay na sa akin ang texto. Naiilang ako’t naninibago. Ganoon pala iyon, kapag tapos nang isulat – nagbabagong-landas ang akda, bumibitiw sa may-akda. Dati rati’y abstrakto ko lang itong nalaman sa mga babasahin sa kritika. Iba kung ikaw na ang lumikha. Sabi ni Dr. Fanny iba ang boses ng mambabasa sa boses ng manunulat. Kaya nang sinabi niya sa akin na tawa siya nang tawa nang binabasa niya ang akda, di ko alam kung bakit. Alam kong seryoso ako noong sinulat ko iyon. Gayon din si Beth, walang humpay sa katatawa. Ginamit ko raw ang estilo’t dulog ng “pantawang pananaw” na dinalumat ko sa MA tesis ko sa UP. Basta ang genre ko’y detective fiction na political thriller din. Binalikan ko ang diktador ng batas militar, si Presidentita, ang Presidenteng Heneral, artistang Presidente at si President Laine Monteclaro-Santos.

Bakit kailangan ninyong basahin ang nobelang ito?

1. Wala lang dahil siguro trip ninyo.  Ayokong mamilit. Sabi nila kauna-unahan ang ganitong klase ng nobela na tahasan at lantarang sinangkot ang mga politikal na tauhan (direkta man o alusyon lamang) ng ating bansa.

2. Mabilis ang takbo ng istorya. Walang paligoy-ligoy. Kaya’t di mabitaw-bitawang basahin ng mambabasa. Nakatulong din daw ang magaang na pagkagamit ng Filipino. May ilang Ingles din pero kailangan kasi sa kuwento.

3. Huhulaan ninyo kung sino si ganito, ganire, ganoon? Sino ang pumatay, nagpapatay? Ano ang motibo? Bakit pinatay? Sino ang nakatuklas ng krimen, sabwatan, kudeta, at planong asasinasyon sa Pangulo ng bansa?

4. Ginamit ang mga lokal at pamilyar na lokasyon ng kuwento – DLSU, UP, Ateneo, Malacanang, US Embassy, PNP, AFP, Maynila, QC, Makati, Caramoan CamSur at marami pang iba.

5. Pakakaabangan ang “twist” ng kuwento. Meron ba? Ano at sino si Ultramar? o Ultraman?

6. Trilohiya ito. Dalawang nobela pa ang susulatin ko, tampok na bida pa rin ang professor na taga-La Salle. Yung ikalawang nobela, naibunyag ko na kay Dr. Isagani ang plot. Abangan na lang ninyo!

Sana’y mabasa ninyo. Kung meron mang pagkukulang o pagkakamali ang nobelang ito, inaako ko po ang mga ito…

Ultraman ba kamo?

malapit na!

Lihim ng Ultramar - malapit nang lumabas sa ilang piling bookstore!
Lihim ng Ultramar - malapit nang lumabas sa ilang piling bookstore!

sipi mula sa nobela, eksena sa UP Diliman:

Humahagibis sa takbo ang isang cameraman at reporter mula sa ABS-CBN para i-cover ang lumalaking rali sa UP. Wala pang ibang istasyon. Kaya eksklusibong-ekslusibo ang kanilang coverage.
“Ano po ang pinaglalaban ninyo?” bungad ng reporter sa isang lider-aktibista. Inaadjust naman ng cameraman ang bitbit niyang kamera at anggulo ng kuha.
“Sobra na ang planong pagdadagdag sa gastusin naming mga estudyante. Hindi na makatarungan ang pagtataas ng tuition fee.” Nakabaling na ang ulo ng estudyante sa grupo nilang papaalis patungo sa harap ng Malcolm Hall habang sumusunod ang reporter bitbit ang mic at pilit na itinatapat sa bibig ng iniinterbyu. Naka-ball cap na pula ang estudyanteng ito, nakasuot ng t-shirt na itim na may disenyo ng nakabalandrang mukha ni Mao Tse-tung.
“May plano raw na gumawa ng mall mismo sa loob ng campus. Gaano ito katotoo?” Usisa ng reporter.
“Tama iyon, balak nilang gibain ang shopping center at palitan ng mini-mall. Popondohan ito uli ng Malaya Land Inc. na sa tingin namin ay nabili na ang kalahati ng ari-arian ng UP.”
“Di ba’t nagrerenta lang sila sa properties ng UP?”
“Hindi ganoon ang pagkakaalam namin!”
“Kung binibili na unti-unti ng Malaya ang UP, bakit kailangan pang taasan ang tuition fee?”
“Sabwatan ito ng Malacanang, admin at Malaya Land. Gusto nang isuko ng pamahalaan ang obligasyon nila para sa isang mura, dekalidad, at progresibong edukasyon na laan sana sa mahihirap. Sa bansa natin, negosyante na ang nagmamay-ari ng mga institusyon ng edukasyon, kasama na dyan ang UP.”
Humihingal na ang estudyante dahil kada tapos sa binibitawang salita para sa panayam, panay naman ang sigaw ng

“IBABA ANG TUITION! NO TO TUITION FEE INCREASE!”

“Iho sino ang kasama ninyong mga titser?”
Itinuro ng estudyante si Prof. Ishmael Cruz na limang metro ang layo sa kanila. Takbo kaagad ang reporter at cameraman. “Sir, si Shirley Tudla po ito ng ABS-CBN News…”
Napalingon ang faculty regent. “Hi Shirley!”
“Bakit po kayo nag-walk out sa miting ng Board of Regents?
Malalim munang nag-isip ang regent. Matikas ang tayo ng faculty regent. Dati siyang piloto ng Philippine Airforce. Nang sumapit siya sa edad 40 maaga siyang nagretiro bilang piloto at piniling magturo sa UP Visayas sa loob ng 19 taon. Tubong Tacloban, Leyte. Dumating siya sa UP Diliman dalawang taon na ang nakakalipas nang mangailangan ng guro sa aviation engineering ang College of Engineering para sa executive courses nito katuwang ang Philippine Airlines. Noong nakaraang taon, nahalal siya bilang faculty regent. “Kailangang gawin ang dapat gawin, kailangang manindigan sa tama.”
“Ano po sa tingin ninyo ang magiging desisyon ng board?”
“Naku, wala nang desisyon dahil lutong macao na iyan. Bago pa man ang pormalidad, napagkasunduan na ang mangyayari.” Nakasuot ng puting polo barong si Prof Cruz at marahang nagmamartsa. Bakas sa mukha niya ang kapanatagan ng loob at determinasyon sa ginawang desisyon.
Lumagpas na ng College of Engineering ang mga raliyista na umaabot na sa humigit-kumulang 1,200 katao. Nabaling ang kamera sa sumusugod na pulutong ng UP Police mula sa lagoon. Lumabas din ang iba mula sa tabi ng University Theater may dala-dalang malalapad na shield. Sumilbato ang isa at mabilis silang nagtipon sa harap ng mga raliyista. Naka-V shape ang kanilang formation. Samantalang ang mga “batuta boys” ay humilera sa tabi ng daan para bantayan ang patungo sa lagoon malapit sa Administration Building.
Hinatak ng reporter ang kable ng mic at ibinaling sa regent. “Sir ano po ang gagawin ng grupo ninyo? Mukhang ayaw kayong paratingin sa harap ng admin building?”
“Shirley, ngayon lang ito mangyayari na hinaharangan kami sa isang malayang unibersidad. Wala ng pinagkaiba ang admin na ito sa mga nakaupo sa Malacanang! Takot sa rali! Takot sa katotohanan!” pasigaw na sagot ni Prof. Cruz dahil nagkagulo nang bahagya ang hanay ng mga raliyista.
Kinuha ni Prof. Cruz ang megaphone at dumistansiya ng pasulong sa grupo, umikot ito at humarap sa raliyista.
“Mga kasama, huwag kayong matakot! Hindi nila tayo kayang saktan sa loob ng UP!”
Malapit nang magtakip-silim, 6:06 na ng gabi. Mayroong 50 kabuuang puwersa ang UP Police kasama ang mga volunteer nito. Nagwang-wang ang padating na 2 trak ng bumbero mula sa QC Fire Department. Nagliparan ang pulutong ng mga kalapating nasa mga sanga ng punong acacia. Tila tinatalo ng wangwang ang ninenerbiyos nang sigaw ng mga raliyista. Isang utos lamang paliliguan sila ng tubig at ididispatsa palayo sa admin building. Naka-stand down ang UP Police, naghihintay ng order.
Yumayanig naman sa tenga ng lahat ang nabuong tapang ng mga estudyante, faculty, alumni at iba pang raliyista para isigaw ang

“IBABA ANG TUITION FEE! IBABA ANG TUITION FEE! NO TO TFI!”

Lumakad nang papalapit si Prof. Ishmael Cruz sa hanay ng pulisya. Walong metro ang layo ng dalawang puwersa. Limang hakbang pa papunta sa hepe ng UP Police, dalawang pillbox ang initsa mula kung saan at sumabog sa harap ng regent. Isang molotov bomb ang sumunod, na nagpaliyab sa kalsada.
Nagtakbuhan at nagsigawan ang mga tao. Tumigil ang wang-wang ng fire truck. Pati mga bumbero tumakas palayo. Nawala rin ang reporter at kasama nito. Hinihila ng dalawang pulis ang hepe nila, sugatan ngunit mayroong malay. Nababalutan ng maitim at makapal na usok ang daan, patuloy ang pagliyab. Sa di kalayuan, malapit sa College of Mass Communication, isang molotov bomb muli ang sumabog. Tumakbo ang maraming pulis doon.
Naiwang nakabulagta ang isang lalaki sa daan. Duguan, bali-bali ang buto mula hita pababa sa dami ng sharpnel na tumama rito. Isang di kilalang lalaki ang lumapit. Itinagilid niya ang katawan ng nakabulagtang lalaki at kinuha mula sa pantalon nito ang pitaka. Iniwan ng misteryosong lalaki ang pera. Hinugot lamang sa brown leather na pitaka ang isang puting card na may nakadisenyong star sa gitna. Naglaho ang lalaki sa gitna ng makakapal na usok.
Walang malay ang nakabulagtang lalaki. Punit-punit na’t nadungisan ng sariling dugo ang puting polo barong na suot nito.

malapit na!

sangandiwa

nina Rhod V. Nuncio at Elizabeth Morales-Nuncio

 

            Di nga ba’t walang bisa ang wika kung hindi nito binibigyang buhay ang diskurso’t kultura ng bansa? Sinasabing hindi pa sapat ang corpus ng wikang Filipino upang pasiglahin ang intelektuwalismo sa bansa. Maski nga mga intelektuwal, sila mismo ang nagsasabing walang ganap na kapangyarihan ang wikang Filipino para dalumatin ang kaganapan at kaisipang “makabago” at “napapanahon.”

Sabi nila, ang mga salitang “multikultural”, “polysemic”, “aporia”, “multivocal”, “pluralismo”, “postmoderno”, at multidiskurso” ay ilang salitang hindi kayang uliratin sa diwang Filipino at hindi kayang ilapat sa ortograpiya ng wikang Filipino. Lahat ng nabanggit ay nakaugat sa kalingang Kanluranin; kung kaya’t, nasa banyaga ang wika at nasa banyaga ang kaalamang nakatahi’t nakalublob sa mga salita.

            Sangandiwa ang diwa ng kaibahan at paghiwalay sa bitag ng Eurosentrisismo na sumasanga-sanga palayo nang palayo sa “imperyalismo” ng mga “ismo.” “Ang sangandiwa ang kaisahan ng pagkakaiba. Kabuuan ito ng maramihang pakikisangkot. Kinikilala nito ang kaisahan at kasarinlan bago magsanga-sanga. May talastasan na tayong Filipino dahil nagkamalay na tayo sa sitwasyon ng sarili at bansa” (Nuncio at Morales-Nuncio 2004).  

            Talastasan ang sangandiwa, sangandiwa ang talastasan. Kinikilala nina Zeus Salazar at Prospero Covar ang talastasang bayan at/o talastasan ng bayan at sinasabi ni Virgilio Enriquez na mapagpalaya ito bilang kamalayan, diwa at praktika ng mamamayan.

Sangandiwa ang geopisikal at geopolitikal na pagkahiwahiwalay ng mga pulong napapaligiran ng mga tubig sa arkipelago ng Pilipinas. Mayroon itong mga sariling kaalamang-bayan mula Batanes hanggang Tawi-Tawi at maski hanggang sa ibayong bansa—naglalakbay ito sa diasporang Filipino. Sumasanga-sanga ang kaakuhang Filipino sa iba’t ibang bansa bilang lakas-pagggawa, profesyonal, akademiko, at iba pa.

Mayaman at matatag ang etnolinggwistikong kultura’t mga wika na nakapayong sa pambansang hangarin ng pagkabansa. Sa gitna nito, lumalakas ang kontradiksyon at epekto ng “globalisasyon” na lamunin ang mga bansa sa iisang bisyong pangkalakalan at pampulitika at sa iisang diskursong global. Daynamiko itong humuhulma sa mga katawan at isipan sa gitna ng nakakaenganyong DVDs, Nike, Toyota, Lacoste, Gameboy, Nokia at marami pang ibang nakasisilaw at nakapaglalaway na retorika at kalakaran ng kosmopolitanismo.           

            Politikal na usapin itong bumabagtas sa isyu ng pagkapanalo, pagkatalo, dayaan at reklamo sa panahon ng eleksyon. Arena ito ng publikong pamomook na nakasalalay sa malayang pamamahayag at pagpapahayag ng mamamayan sa panahon ng pakikisangkot sa pambansang industriya ng politika. Ang pambansang industriya ng politika ay pinamamahalaan ng mass media at pribadong spindoctors upang linisin at pabanguhin ang impormasyon sa mata’t tenga ng publiko. Kalituhan, kawalang-kibo, kamangmangan, pasubali ang mga sukli nito.

            Kasaysayan ito ng kasalukuyan mula 1986 hanggang ngayon—kontemporaryong pagsilang ng diwa ng kasarinlan mula sa neokolonyalismo, diktadurya, imperyalismo, multinasyonalismo, at globalismo. Bagaman may kasarinlan, hindi ganap ang paghulagpos. Sa maka-kaliwa, at maka-kanang puwersa ng bayan at sa pagtatalabang gitna’t laylayan sa lipunan, nagsasalpukan ang mga grupo na pinapaandar ng istruktura ng puwersa kontra sa kaakuhan/ahensya ng pagkatao at pagkamamamayan. Sinilang at sinisilang ang sangandiwang katauhan sa krisis sa kasaysayan ng kasalukuyan mula 1986 hanggang sa susunod pang mga taon. “Sa  pagkakawatak-watak ng usapin at pagdagsa ng usap-usapan, tungkulin ng isang mamamayan na pag-aralan ang kasaysayan at linangin ang kanyang wika, pagkatao, kaisipan at kultura upang iharap ito sa madla sa pamamagitan ng pakikipagtalastasan tungo sa makabuluhan, aktibo at nagkakaisang pagbabago’t pag-unlad. At dahil nasa isang malayang bansa tayo, magsasanga-sanga ang mga dila’t diwa, paa’t bisig para tupdin ito. Sa bandang huli, kabuuan ito ng maramihang pakikisangkot. Sangandiwa ito ng kapilipinuhan” (2004).

            Sangandiwa ang “hypothetical moment” ni Habermas, “hyperreality” ni Baudrillard, “mirror of reality” ni Rorty, “postmodernism” ni Lyotard, “power” ni Foucault, “intertextuality” nina Kristeva at Barthes, “unconscious” ni Freud, “Ubermench” ni Nietszche… “poetikang bagay” nina Lumbera, “bagong formalismo” ni Almario, “pahiwatig” ni Maggay, “loob” nina Mercado, Alejo, Miranda at Emmanuel Lacaba; “pagmemeron” ni Ferriols; “babaylan” nina Datuin, “bagong kasaysayan” ni Salazar, “dalumat-pagkatao” ni Covar, “mapagpalayang sikolohiya” ni Enriquez, “bakla” ni Neil Garcia…Ngunit sa lahat ng ito, metapora lamang ang lahat. “Pagsibol ito ng binhi sa kaisapan tungkol sa sarili at sa bansa. Pagpapatatag ito ng haligi ng karunungang Filipino at pagsasanga ng matatayog na puno ng kalinangang Filipino. Pagdami ito ng mga hitik na prutas ng diskurso’t praktika, hanggang maging binhi ang mga buto, muli’t muli, para sa mas malalim at mas malawak na larangan sa loob at labas ng ating sarili’t bansa”(2004).

            Maramihang diwa, maraming bibig at dila, isang damukal na satsat, ‘sang katerbang problema, samutsaring opinyon, walang katapusang talastasan. Ang anyo’t nilalaman ng kaalamang Filipino’y nabubuo sa paglinang ng diskursong panloob at panlabas na may lalim at lawak. Samakatuwid, sangandiwa ang labas, loob, lalim at lawak ng lahat.  Sa ganitong bisyon, magsasanga-sanga ang diwa ng sarili at bansa. Saan kaya ito paroroon?

 

 

 

 

 

sangandiwa